Meer
Publicatiedatum: 15-11-2018

Inhoud

Financiële positie

Algemeen

Inleiding
In de Kaderbrief 2019 is een doorkijk op het financieel kader en het nieuw beleid gegeven. Vervolgens is de meicirculaire van het Gemeentefonds verschenen, de financiële gevolgen daarvan zijn verwerkt in de Bestuursrapportage 2018. Door met name de toename van het Gemeentefonds ontwikkelt de Lochemse begroting zich positief. Deze financiële ruimte wordt beperkt door de toename van benodigde middelen voor Jeugdhulp. Voor 2018 wordt € 2,8 miljoen ten laste van de algemene reserve gebracht. Dit betreft de (verwachte) uitgaven minus de begrote uitgaven voor Jeugdhulp. In de Bestuursrapportage 2018 is hier nadrukkelijk bij stil gestaan. De ‘raadsmonitor Sociaal Domein’ die in het voor- en najaar verschijnt geeft de recente beleidsontwikkeling weer. In deze voorliggende begroting 2019 worden de te verwachten kosten voor Jeugdhulp structureel en daarmee reëel begroot.

Vanwege de verkiezingen heeft de Kaderbrief zich met betrekking tot het nieuw beleid beperkt tot het opnemen van een groslijst. Aangegeven is dat de keuzes worden gemaakt bij de vaststelling van de Begroting 2019, te beginnen met de prioriteiten voor 2019.


Leeswijzer
In dit hoofdstuk is er extra aandacht voor de toelichting op de wijzigingen in de algemene reserve. De afgelopen periode is door de gemeenteraad gevraagd om meer toelichting op dit onderdeel. Dit betekent dat naast de ontwikkeling van het saldo van de begroting, er ook een overzicht is met de besluiten die de toe- en afname van de algemene reserve over meerdere jaren laat zien. De algemene reserve kan worden gebruikt voor incidentele uitgaven en dient ook ter dekking van de incidentele risico’s.
Dit hoofdstuk moet daarom in samenhang met de paragraaf weerstandsvermogen worden bezien. Deze paragraaf beschrijft de risico’s, de benodigde financiële middelen om deze op te kunnen vangen en geeft inzicht in het vrij besteedbare deel van de algemene reserve. De paragraaf weerstandsvermogen heeft daarmee een directe relatie met de financiële positie en de robuustheid van onze gemeentefinanciën.


Financieel perspectief
Als gevolg van de toename van de rijksuitkering uit het Gemeentefonds is de financiële ruimte in de begroting toegenomen. Hier staan verschillende opgaves tegenover die de nodige inzet van financiële middelen vragen. Deels komen deze nu al terug in de vorm van nieuw beleid, maar ook veel moet de komende periode nog vorm krijgen.
Voor de korte termijn zitten we niet op onze handen. We willen nu, op basis van het coalitieakkoord, aan de slag! Hiervoor komen wij in voorliggende begroting met diverse voorstellen voor nieuw beleid. Dit levert voor de korte termijn een tekort op in de begroting dat wordt dicht gelegd met een onttrekking aan de algemene reserve van € 1,4 miljoen. Gezien onze keuzes, onze reservepositie en de positieve ontwikkeling van onze financiën in de komende jaren, een verantwoorde stap in ‘Dichtbij, duurzaam, doen’!

Begrotingssaldo

Het is van belang dat wij een sluitende meerjarenbegroting hebben. Daarmee maken wij inzichtelijk dat we niet meer lasten hebben dan er opbrengsten (baten) te verwachten zijn. Deze baten en lasten worden zo goed mogelijk toege¬rekend aan de boekjaren. Op basis van de wettelijke voorschriften moet minimaal de begroting voor het volgende jaar (2019) in evenwicht zijn, waarbij de structurele lasten worden gedekt door structurele baten. Als 2019 niet structureel en reëel in evenwicht is, dan moet aannemelijk worden gemaakt dat het evenwicht in de eerstvolgende jaren (uiterlijk 2022) tot stand komt. Bij de beoordeling van het structurele evenwicht betrekt de provincie Gelderland als financieel toezichthouder het overzicht incidentele baten en lasten (bijlage 2).

In de Lochemse begroting kijken wij eerst naar de laatste jaarschijf (2022). Dit saldo moet positief zijn, zodat er sprake is van een sluitend meerjarenperspectief. Echter wel met dien verstande dat eventuele tekorten in de tussenliggende jaarschijven verantwoord zijn en worden afgedekt door een bijdrage uit de algemene reserve die daarvoor afdoende is. Het financieel perspectief in voorliggende Begroting 2019 voldoet aan deze voorwaarden. De onttrekking aan de algemene reserve om het verwachte begrotingstekort in 2019 ( -€ 1.346.000) en 2020 (-€ 100.000) op te vangen is opgenomen als afzonderlijk beslispunt in deze begroting. Onderstaand overzicht geeft de ontwikkeling van het financieel perspectief (begrotingssaldo) vanaf de Kaderbrief 2019 weer.

Bedragen in € - = nadeel
  2019 2020 2021 2022
Saldo Kaderbrief 2019 1.813.000 2.766.000 3.217.000 3.852.000
Raadsbesluit 15 oktober; bestuursrapportage 2018 724.000 774.500 742.500 524.500
         
Saldo Bestuursrapportage 2018 2.537.000 3.540.500 3.959.500 4.376.500
Financiële bijstelling -1.601.000 -2.100.000 -2.000.000 -1.900.000
Nieuw beleid 2019 (specificatie zie bijlage 1 investeringsplan) -2.282.000 -1.540.500 -1.493.500 -1.488.500
Dekking begrotingstekort uit algemene reserve 1.346.000 100.000    
Begrotingssaldo 2019-2022 0 0 466.000 988.000

 

Financiële bijstelling

De begroting dient reëel in evenwicht te zijn. Dit houdt in dat we de verwachte baten en lasten realistisch opnemen in de begroting. Met de bestuursrapportage hebben wij aangegeven de structurele financiële gevolgen van het onderdeel Jeugdhulp (zorg in natura) te betrekken bij de Begroting 2019. Naar de huidige inzichten en verwachte ontwikkelingen, denken wij dat de tekorten meerjarig op het niveau van 2018 liggen, zijnde € 2,8 miljoen. Echter wij verwachten ook dat de nu ingezette en in voorbereiding zijnde vernieuwingen hun vruchten gaan afwerpen en dat dit zich ook vertaalt in een financieel voordeel. Enkele voorbeelden die nu actueel zijn:

  • Verwachte besparing op kosten GGz vanwege de nieuwe inkoopafspraken.
    Er gaat gewerkt worden met nieuwe integrale producten, op basis van vraag in plaats van aanbod, die stapeling van voorzieningen voorkomen.
  • Praktijkondersteuning bij alle huisartsen door ’t Baken (doorontwikkeling pilot)
  • Uitvoering door ’t Baken: integrale werkwijze met professionals Jeugd. Dit betekent een toename van uitvoeringscapaciteit ten opzichte van 2018 met expertise Jeugd.

Vanwege de verschillende preventieve activiteiten die in gang zijn gezet of in voorbereiding zijn, zetten wij een taakstelling op het verwachte structurele tekort van € 2,8 miljoen. Dit betekent een aflopend tekort van € 2,6 miljoen in 2019 naar € 2,3 miljoen in 2022. Aangetekend moet worden dat de beïnvloedbaarheid van de uitgaven beperkt is. Op ongeveer 75% van de uitgaven Jeugdhulp is de invloed als gemeente nagenoeg nihil. Andere partijen (rechter, specialist, huisarts) bepalen of en welke hulp er ingezet moet worden.

Ook bij het opstellen van de begroting hebben we gekeken naar overige financiële ontwikkelingen. We verwerken nu twee posten die in positieve zin bijdragen aan de financiële ruimte. Dit zijn:

1. Verkoopopbrengst voormalig gemeentehuis Laren
Na het doorlopen van de openbare inschrijvingsprocedure is de verkoop van Ampsenseweg 17 gegund aan de hoogste bieder die in het pand onder andere een ondernemerscentrum wil vestigen. Omdat de procedure voor het wijzigen van de bestemming nog doorlopen moet worden is de overdracht van Ampsenseweg 17 voorzien voor het 1e kwartaal van 2019. De verwachte verkoopopbrengst van € 205.000 boeken we nu in.

2. Onbenutte ruimte onder het plafond BTW-compensatiefonds (BCF)
In de meicirculaire Gemeentefonds heeft het rijk de systematiek met betrekking tot de verrekening van de ruimte binnen het BCF gewijzigd. De reden hiervoor is dat de ruimte onder het plafond BCF momenteel al vanaf januari wordt bevoorschot terwijl het geld pas later dat jaar door het Ministerie van Financiën bij de Miljoenennota in de begroting van het gemeentefonds beschikbaar wordt gesteld. Door de wijziging naar verrekening achteraf valt een ingeschat structureel voordeel voor de gemeenten weg.
De provincie als toezichthouder staat gemeenten toe om onder voorwaarden het budgettaire voordeel weer op te nemen in de begroting. Wij nemen, conform het advies van de provincie, een behoedzame raming op in de begroting. Wij zeilen daarmee scherper aan de wind ten opzichte van de uitkomst van de meicirculaire. We nemen voor 2019 het volledige voordeel van € 794.000 op en meerjarig daar 50% van, is afgerond € 400.000 structureel. Wij hebben, gezien deze post enigszins onzeker is en mede op advies van de provincie, dit onderwerp opgenomen in de risicoparagraaf.

- = nadeel Bedragen in €
  2019 2020 2021 2022
Jeugdhulp (Zorg in Natura) -2.600.000 -2.500.000 -2.400.000 -2.300.000
Verkoopopbrengst voormalig gemeentehuis Laren 205.000      
Onbenutte ruimte BTW-compensatiefonds 794.000 400.000 400.000 400.00
Totaal financiële bijstelling -1.601.000 -2.100.000 -2.000.000 -1.900.000

Nieuw beleid 2019; integrale afweging

Bij de keuzes voor nieuw beleid 2019 hebben wij ons mede laten leiden door het coalitieakkoord ‘Dichtbij, duurzaam, doen!’. In het coalitieakkoord hebben we de ambitie uitgesproken om een overheid te zijn die voor en met de samenleving werkt. De Lochemse samenleving bruist van ideeën, er is veel kennis en er zijn onderwerpen die om aandacht vragen. Daar willen wij op inspelen.
Deze begroting komt te vroeg om de opbrengst uit de collegetour in de volle breedte te verwerken. We willen echter geen kostbare tijd verliezen. Om direct aan de slag te kunnen, hebben we op een aantal thema’s budget gereserveerd. Dit vraagt het volgende aan financiële middelen:

- = nadeel Bedragen in €
  2018 2019 2020 2021 2022
Totaal lasten nieuw beleid -224.500 -2.552.000 -2.315.000 -1.528.500 -1.488.500
Lasten te dekken via reserves, bijdragen 224.500 270.000 775.000 35.000 0
Budgettaire lasten 0 -2.282.000 -1.540.500 -1.493.500 -1.488.500

Voor specificatie; zie bijlage 1

De volledige vertaling van het collegeprogramma krijgt in 2019 verdere uitwerking. Daarbij kijken we ook naar wat we niet meer of anders gaan doen. We gaan op zoek naar onderwerpen die met minder aandacht toekunnen om ruimte te creëren voor nieuw beleid.


Interbestuurlijk Programma (IBP)
Naast de thema’s uit het Lochemse collegeprogramma werken we met andere overheden aan grote maatschappelijke opgaven. Rijk, gemeenten, provincies en waterschappen maken in het IBP hierover afspraken. In de kaderbrief gaven we al een korte doorkijk over de impact van het IBP voor Lochem. Op dit moment is echter nog veel onduidelijk over wat het voor ons betekent. De komende periode krijgt dit steeds meer vorm en we volgen de ontwikkelingen op de voet. Uiteindelijk zullen we de samenwerking tussen de verschillende overheden met betrekking tot oplossingen voor de vraagstukken terugzien in beleid.


Septembercirculaire
De septembercirculaire van het Gemeentefonds komt te laat uit om te verwerken in de begroting. In de planning van de Planning en Control cyclus is opgenomen dat de uitkomsten van de septembercirculaire worden verwerkt in de eerstvolgende kadernota. Over de financiële uitkomst van de septembercirculaire informeren wij de gemeenteraad voor de begrotingsbehandeling door middel van een afzonderlijke memo.


Zwarte blokjes
In het investeringsplan (bijlage 1) zijn activiteiten gemarkeerd met een zwart blokje. Dit betekent dat met een afzonderlijk beslispunt in voorliggende begroting het betreffende budget beschikbaar wordt gesteld. Hiermee voorkomen wij dat er onnodig besluitvormingsprocedures in de vorm van afzonderlijke raadsvoorstellen in gang worden gezet om budget beschikbaar te stellen. Met het vaststellen van deze begroting geeft de gemeenteraad voor die activiteiten invulling aan het budgetrecht. Het gaat hier om activiteiten waarbij de politieke discussie al heeft plaatsgevonden. Bij het beslispunt zijn de activiteiten afzonderlijk benoemd.

Reserves

In dit hoofdstuk gaan wij naast de ontwikkeling van het begrotingssaldo in op de ontwikkeling binnen de reserves. De onttrekkingen en toevoegingen aan de reserves zijn van invloed op de begroting. Het volgende overzicht geeft de totale meerjarige financiële begroting 2019. Met daarin de licht groen gearceerde regel van de onttrekkingen en toevoegingen reserves. Deze wordt na de tabel toegelicht.

NB: Het perspectief is inclusief de financiële gevolgen Bestuursrapportage 2018, het voorgestelde nieuw beleid 2019 en de financiële bijstelling. Omdat ten tijde van het opstellen van deze begroting besluitvorming door de raad nog niet heeft plaatsgevonden, zijn de financiële gevolgen gesaldeerd opgenomen. Dit betekent dat de baten en lasten niet in alle gevallen zijn toebedeeld aan de diverse programma’s. Na besluitvorming door de raad vindt deze toedeling alsnog plaats.

- = nadeel (bedragen x €1.000)
Programma 2019 2020 2021 2022
baten lasten saldo baten lasten saldo baten lasten saldo baten lasten saldo
0 - Bestuur en ondersteuning 460 2.358 -1.898 433 2.250 -1.817 457 2.274 -1.817 365 2.224 -1.859
1 - Veiligheid 13 2.309 -2.296 13 2.358 -2.344 13 2.406 -2.393 13 2.406 -2.392
2 - Verkeer, vervoer en waterstaat 428 7.269 -6.841 438 5.210 -4.771 448 5.192 -4.744 448 5.178 -4.729
3 - Economie 1.451 1.240 210 1.427 1.240 187 3.924 1.230 2.694 1.427 1.229 198
4 - Onderwijs 248 3.092 -2.844 248 2.857 -2.609 248 2.805 -2.557 248 2.755 -2.507
5 - Sport, cultuur en recreatie 774 6.180 -5.405 774 6.084 -5.310 774 6.019 -5.245 774 6.032 -5.257
6 - Sociaal Domein 6.498 33.065 -26.567 6.448 32.795 -26.346 6.448 32.717 -26.269 6.448 32.612 -26.163
7 - Volksgezondheid en milieu 8.938 9.221 -283 8.980 9.258 -278 9.022 9.186 -164 9.064 9.238 -174
8 - Volkshuisv., r.o. en sted. vern. 2.340 4.126 -1.786 2.200 4.060 -1.860 2.624 4.064 -1.439 2.200 4.051 -1.851
Totaal Programma's 21.151 68.861 -47.709 20.963 66.112 -45.149 23.960 65.893 -41.932 20.989 65.725 -44.735
Algemene Dekkingsmiddelen 53.989 717 53.272 55.694 2.243 53.450 57.131 6.104 51.027 58.693 4.305 54.388
Overhead 271 8.556 -8.285 271 8.537 -8.266 271 8.550 -8.280 271 8.510 -8.240
Vennootschapsbelasting (VpB) 0 67 -67 0 81 -81 0 81 -81 0 81 -81
Onttrekking/toevoeging reserves 6.105 1.036 5.069 3.039 866 2.173 1.927 703 1.224 1.672 529 1.143
Begrotingssaldo 0 0 0 0 466 -466 988 -988
Nieuw beleid 2019 2.282 -2.282 2.128 -2.128 1.494 -1.494 1.489 -1.489
Totaal 81.516 81.516 0 79.967 79.967 0 83.290 83.290 0 81.625 81.625 0

Onttrekkingen en toevoegingen reserves

Om eenmalige projecten te realiseren kan er een beroep op de reserves worden gedaan. Ook worden eenmalige opbrengsten uit bijvoorbeeld de grondexploitaties toegevoegd aan de algemene reserve. Al deze onttrekkingen en toevoegingen worden verwerkt na besluitvorming door de gemeenteraad. De financiële effecten kunnen meerjarig zijn.
De belangrijkste reserve in relatie tot onze financiële positie is de algemene reserve. Naast de algemene reserve zijn er nog diverse bestemmingsreserves. Deze reserves worden gevormd met een specifiek bestedingsdoel. De bestemmingsreserve kapitaallasten heeft een wat afwijkend karakter. Deze reserve gebruiken wij voor de dekking van kapitaallasten. De zogenaamde kapitaallasten zijn de rente en afschrijving van investeringen. Tegenover de jaarlijkse last in de begroting van de rente en afschrijving staat een jaarlijkse toevoeging aan de begroting ten laste van de reserve kapitaallasten. De onttrekkingen aan de bestemmingsreserve kapitaallasten zijn daarmee structureel opgenomen in de begroting. Dit maakt dat de bestemmingsreserve kapitaallasten niet vrij besteedbaar is tenzij voor de financiële dekking van de kapitaallasten er alternatieve baten worden gevonden.

Onderstaande specificatie laat zien wat er de komende jaren uit de reserves wordt gehaald (onttrekking) en wat er aan toegevoegd wordt. Dit wordt respectievelijk als bate en als last in de begroting opgenomen. In onderstaand overzicht is de algemene reserve licht groen gearceerd. Omdat de algemene reserve de belangrijkste reserve is in relatie tot onze financiële positie volgt na dit overzicht een specificatie met de bijbehorende raadsbesluiten.

- = nadeel

(bedragen x €1.000)

Mutatie reserves

 2019

 2020

2021

 2022

Onttrekking/toevoeging reserves

ontrekking

toevoeging

saldo

onttrekking

toevoeging

saldo

onttrekking

toevoeging

saldo

onttrekking

toevoeging

saldo

Algemene reserve

2.069

727

1.342

1.483

569

914

435

417

18

225

254

-29

Reserve Verv.ondergr.verz.containers

 

29

-29

 

29

-29

 

29

-29

 

29

-29

Reserve rondweg Lochem

2.054

 

2.054

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Reserve Riolering

44

 

44

44

 

44

 

 

 

 

 

 

Reserve functiegericht wegbeheer

100

 

100

100

 

100

100

 

100

100

 

100

Reserve Sociaal Domein

350

 

350

10

 

10

10

 

10

 

 

 

Reserve kapitaallasten

1.488

280

1.208

1.404

268

1.136

1.382

257

1.126

1.347

245

1.101

 

6.105

1.036

5.069

3.039

866

2.173

1.927

703

1.224

1.672

529

1.143

Algemene reserve

Naast het opvangen van de incidentele risico’s kan de algemene reserve aangewend worden voor incidentele uitgaven, of gebruikt worden ter dekking van een incidenteel begrotingstekort.
Onderstaande specificatie maakt inzichtelijk welke raadsbesluiten ten grondslag liggen aan de onttrekkingen en toevoegingen binnen de algemene reserve. De saldi sluiten aan bij het (licht paars gearceerde) saldo algemene reserve in bovenstaand overzicht.

De onttrekkingen en toevoegingen zeggen op zich zelf nog niets over de omvang van de algemene reserve. Om inzicht te geven in de omvang van de algemene reserve is in de paragraaf weerstandsvermogen een overzicht opgenomen. Dit overzicht geeft van vijf jaar terug en vijf jaar vooruit de onttrekkingen, toevoegingen en omvang van de algemene reserve. De paragraaf weerstandsvermogen geeft ook aan in welke mate er sprake is van vrij besteedbare ruimte binnen de algemene reserve. De vrij besteedbare ruimte wordt bepaald door het risicoprofiel van de gemeente.

Bedragen in €
Specificatie mutaties algemene reserve
Onttrekkingen raadsbesluit 2018 2019 2020 2021 2022
Bestuursrapportage 2017 (overheveling budget) 9-10-2017 244.500 50.000 50.000
Kadernota 2018 (nieuw beleid - omgevingswet) 3-7-2017 40.000 260.000 490.000 525.000 525.000
Duurzaam beheer bomen buitengebied - achterstallig onderhoud 23-5-2016 60.000 60.000 60.000
Bestuursrapportage 2018 (overheveling budgetten, omgevingswet) 15-10-2018 -698.000 353.000 195.000 -90.000 -300.000
Begroting 2019 (nieuw beleid, begrotingstekort) 5-11-2018 224.500 1.346.000 687.500 -
TOTAAL 5.136.500 2.069.000 1.482.500 435.000 225.000
Toevoegingen raadsbesluit 2018 2019 2020 2021 2022
Kaderbrief 2019 (winsten grondexploitaties) 9-7-2018 5.000
Bestuursrapportage 2018 (verkoop Exel Tol, winsten grondexploitaties) 15-10-2018 2.946.750 727.000 569.000 417.000 249.000
TOTAAL 9.133.067 727.000 569.000 417.000 254.000
Saldo 3.996.567 1.342.000 913.500 18.000 -29.000