Afwijkingen per thema en programma

Het thema klimaat en energie stond opgenomen in de begroting als één van de 3 thema's. Als we binnen de Bestuursrapportage afwijkingen melden die vallen onder een thema, gaan we ook in op het thema in lijn met de andere P&C producten. 

Klimaat & Energie
Het thema Klimaat en energie leeft in de maatschappij. Wisselende energieprijzen, overlast door droogte en het gebrek aan ruimte op het stroomnet raken iedereen. Binnen dit thema staat de transitie naar een duurzaam Lochem centraal. Hieronder vallen duurzame opwek en energiebesparing, maar ook het klimaatbestendig inrichten van onze openbare ruimte. 

Wat doen we in 2026
We werken aan de uitwerking van het Regionaal Programma Energievoorziening (RPE) in een Programma Energie Perspectief Lochem.  In het RPE staat omschreven hoe we verwachten dat onze energievraag en -aanbod er in de toekomst uit gaat zien. Hierbij kijken we niet alleen naar opwek met zon en wind. Maar ook naar de mogelijkheden van bijvoorbeeld opslag en biogas. Dit gebruiken we o.a. als uitgangspunten voor het Lochemse programma. 

Daarnaast werken we aan het warmteprogramma. Hiervoor is de Startnotitie vastgesteld en een bronnenanalyse uitgevoerd. Deze vormen de basis voor verdere uitwerking. Voor het Energiehuis Lochem starten we in het najaar met een communicatie- en informatiecampagne. Meer inwoners weten het Energiehuis en onze subsidies al te vinden. Maar het doel is dat nog meer inwoners op de hoogte zijn van de subsidiemogelijkheden voor verduurzaming. 

Ook hebben we in het voorjaar een klimaatcampagne georganiseerd. Hiervoor hebben we op de weekmarkt in Lochem, Gorssel en Harfsen gestaan. Tijdens deze dagen informeerden we inwoners over het vergroenen van de tuin en buurt. We hebben hiervoor communicatiemiddelen gemaakt, waarbij ook aandacht is voor beschikbare subsidies. In het najaar gaan we, net zoals vorig jaar, aan de slag met een vergroeningsactie in twee buurten, in samenwerking met o.a. Stichting Steenbreek. Daarnaast ronden we dit jaar het eerste hitte-project af, waar we de versteende openbare ruimte vergroenen. 

Afwijkingen (beleidsmatig en financieel) 

Subsidieregeling sterk maken voor zon op dak € 15.000 V
Er worden weinig subsidies aangevraagd voor het versterken van grote daken zodat hier zonnepanelen op geplaatst kunnen worden. Oorzaken voor de verminderde interesse in zon op dak zijn netcongestie, de terugleverkosten maar ook de verwarring die landelijk gecreëerd wordt over kosten en opbrengsten (o.a. salderingsregeling). Hierdoor ontstaat een incidenteel voordeel in 2026 van € 15.000.  

Aanpak Energiearmoede € 50.000 N
We voeren werkzaamheden uit om inwoners met energiearmoede te ondersteunen. Eerder werd dit betaald vanuit de Specifieke Uitkering (SPUK) Energiearmoede. Dit geld mochten wij alleen besteden aan het bestrijden van energiearmoede. Vanaf 2026 is de uitkeringsvorm gewijzigd naar een Decentralisatie-uitkering (DU). Deze uitkering kent geen specifieke voorwaarden vanuit het rijk. We stellen u voor deze uitkering voor 2026 in te blijven zetten voor de aanpak van energiearmoede. Deze DU is alleen in 2026 beschikbaar. Met de Jaarrekening 2025 is de DU al toegevoegd aan de Algemene Reserve. Nu verwerken we ook de uitgaven voor 2026. Daardoor heeft deze bijstelling een nadelig effect.

Lokale Aanpak Isolatie € 400.000 (budgetneutraal)
Op basis van de cijfers van de eerste helft van het jaar verwachten we dat we dit jaar minder subsidieaanvragen krijgen dan begroot. We krijgen de uitgaven vergoed vanuit de Specifieke Uitkering Lokale Aanpak Isolatie (SPUK LAI). We verwachten dit jaar € 400.000 minder uit te geven, maar krijgen dus ook € 400.000 minder subsidie. Daardoor is deze ontwikkeling budgetneutraal. 

Capaciteit decentrale overheid klimaat en energie € 543.000 V
De rijksmiddelen capaciteit decentrale overheid klimaat en energie (CDOKE) ondersteunen financieel de (extra) structurele formatie voor klimaat en energie. We hebben hier de afgelopen jaren al op ingezet. We hebben met deze middelen vacatures ingevuld. Voor het opstellen van beleid rondom netcongestie hadden we aanvullende capaciteit nodig. Dit leidde tot hogere inhuurkosten. Hierdoor zijn de verwachte uitgaven hoger dan begroot. Tegenover deze uitgaven staat het restant van de Specifieke Uitkering (SPUK) CDOKE uit eerdere jaren. Vanaf 2026 krijgen wij deze uitkering als Decentralisatie-uitkering (DU) CDOKE. In tegenstelling tot een SPUK is een DU vrij besteedbaar en niet geoormerkt. Wij stellen u voor om het verschil tussen het restant van de SPUK CDOKE en de verwachte uitgaven 2026 te dekken uit de DU. We hadden in onze begroting al rekening gehouden met € 500.000 aan inkomsten en uitgaven. In totaal stellen we de lasten en baten nu bij met € 900.000. Het deel van de DU dat we dit jaar niet nodig hebben (€ 543.000) laten we vrijvallen in het resultaat.

Alle hierboven genoemde bedragen komen terug in de financiële bijstellingen bij programma 7.

Dotatie wachtgeld voorziening € 434.000 N

Bij wisselingen in de bezetting van college heeft de gemeente een wachtgeldverplichting. Hiervoor wordt de voorziening wachtgeld incidenteel opgehoogd. 

Salaris Bestuur € 105.000 N

We hebben de loonkosten voor het bestuur opnieuw beoordeeld. Hieruit blijkt dat de feitelijke situatie niet correct in de begroting was verwerkt. Daardoor zijn de werkelijke kosten hoger dan het beschikbare budget. Dit is een structureel nadeel.

Reisdocumenten € 100.000 V

Inwoners vragen meer reisdocumenten aan dan verwacht. Hierdoor ontvangen we meer inkomsten dan geraamd (€ 220.000 voordeel). De verplichte afdracht aan het Rijk is hierdoor hoger dan geraamd (€ 120.000 nadeel). Gezamenlijk leidt dit tot een incidenteel voordeel.

Verkiezingen € 57.000 N

Voor het organiseren van de gemeenteraadsverkiezingen werden er ten opzichte van eerdere verkiezingen extra kosten gemaakt. Het gaat hierbij om kosten voor het promoten van de gemeenteraadsverkiezingen en de uitslagenavond. Ook vallen de kosten voor verkiezingen de laatste jaren structureel hoger uit dan geraamd. Dit heeft te maken met de toegenomen eisen rondom verkiezingen en hogere kosten voor de aanschaf benodigde documenten. Voor 2026 nemen we hiervoor € 57.000 extra op. Vanaf 2027 nemen we hiervoor structureel € 37.000 extra kosten per jaar op.

Taakstelling ondersteuning accommodaties en duurzame gebouwen € 60.000 N
Deze taakstelling heeft een relatie met het proces 'actualisatie accommodatiebeleid'. Dit proces loopt op dit moment. Afhankelijk van de uitkomsten van dit proces ontstaat inzicht of de taakstelling gerealiseerd wordt. Dit jaar realiseren we de taakstelling niet.

Bijdrage aan de Veiligheidsregio Noord- en Oost-Gelderland (VNOG)

In de raadsvergadering van 9 juni 2026 is de Meerjarenbegroting van de VNOG vastgesteld. Daarmee is ingestemd met een hogere bijdrage. In de begroting is rekening gehouden met loon- en prijsindexatie. Hierdoor wordt een deel van de hogere bijdrage opgevangen (€113.000).

Leges evenementenvergunningen € 36.000 N

De meeste vergunningen die worden verleend, worden georganiseerd door lokale stichtingen en verenigingen. Deze zijn op grond van de Legesverordening vrijgesteld van leges. Dit maakt dat we deze beoogde inkomsten niet kunnen realiseren. Dit betreft een oude taakstelling (van voor de Begroting 2026). Met deze financiële mutatie vervalt deze taakstelling. Dit is een structureel nadeel.

Weerbaarheid en veerkracht € 352.000 N

Toeristenbelasting € 150.000 V
De begroting voor 2026 bedraagt € 943.000. De opbrengsten voor 2025 zijn geschat op € 1.235.000, waarvan € 137.000 incidenteel. Dit betekent dat we uitgaan van structurele opbrengsten in 2025 van € 1.098.000 (€ 1.235.000 - € 137.000). Met een reguliere indexatie en bij een gelijkblijvend aantal overnachtingen, komt dit neer op verwachte inkomsten van ca. € 1.119.000. Dit is meer dan begroot.  Dat is een lijn die we al langer zien. Door signalen uit de lokale markt en landelijke cijfers wordt verwacht dat het aantal overnachtingen, en dus de grondslag voor toeristenbelasting, iets onder druk staat. We blijven dit monitoren. Per saldo is een structurele positieve bijstelling van € 150.000 realistisch. 

Groot onderhoud Brede school Zuiderenk € 59.000 N (ten laste van de voorziening groot onderhoud gemeentelijke accommodaties)

Eerste inrichting Suringarcollege

Voor de aanbouw van het Suringarcollege is een wettelijke vergoeding toegekend voor de eerste inrichting (meubilair en leermiddelen) van € 80.000. Het investeringskrediet wordt in 10 jaar afgeschreven, wat neerkomt op € 8.000 per jaar.

Instandhoudingskosten Bargeweide € 40.000 N

Leerlingenvervoer (budgetneutraal)

Sportvoorzieningen € 347.000 N (ten laste van de bestemmingsreserve Sportvoorzieningen)

Op 21 april 2026 keurde het college de subsidies voor sportvoorzieningen goed. De kosten (€ 347.000) betalen we uit de bestemmingsreserve. Zes verenigingen hebben in 2026 gebruik gemaakt van de regeling. Volgens afspraak leggen we hierover jaarlijks verantwoording af.

Zwembaden € 140.000 N

De buitenbaden in Gorssel en Almen zijn verouderd. De onderhoudskosten vallen in 2026 hoger uit om de baden tot de renovatie/nieuwbouw veilig en in stand te houden (€ 60.000). Ook bij zwembad De Beemd vallen de onderhoudskosten hoger uit om het bad in stand te houden tot aan de verduurzaming (€ 80.000). We hebben meer noodzakelijk onderhoud uitgevoerd zoals het verhelpen van diverse storingen, lekkages en het repareren van defecte onderwaterlampen. Ook in 2027 verwachten we een nadeel van € 65.000 voor onderhoudskosten voor De Beemd. 

Restauratie Zwiepse Molen € 18.000 overhevelen naar 2027

Van de toegekende subsidie voor de restauratie van de Zwiepse Molen wordt 90%, zijnde € 159.300, in 2026 uitbetaald. De resterende 10% wordt na afronding van de restauratiewerkzaamheden in 2027 verstrekt. Daarom stellen we voor een budget van € 18.000 over te hevelen naar 2027.

Informatiepunten digitale overheid (IDO) € 33.000 (budgetneutraal)

Met het Informatiepunt Digitale Overheid (IDO) ondersteunt de gemeente inwoners die moeite hebben met digitale overheidsdienstverlening. Via het IDO kunnen inwoners terecht voor hulp bij onder andere DigiD, belastingen, toeslagen, uitkeringen en contact met overheidsorganisaties. Gemeenten hebben een wettelijke zorgplicht om passende ondersteuning te bieden aan inwoners die minder digitaal vaardig zijn. De door het Rijk beschikbaar gestelde middelen worden ingezet om deze laagdrempelige ondersteuning, uitgevoerd door de bibliotheek en lokale samenwerkingspartners, in stand te houden.

Programma Nieuwkomers € 205.000 N (ten laste van de reserve ontheemden)

Leefgeld Oekraïne € 76.000 V

Woonlasten Oekraïne € 38.000 V

Uitvoering Visie Nieuwkomers € 110.000 N

Vluchtelingen Oekraïne € 234.000 N

Opvang alleenstaande minderjarige vluchtelingen (AMV'ers) € 25.000 V

In 2026 ontvingen we van het COA een vergoeding over het jaar 2025 voor inzet van ambtelijke capaciteit. 

De bovenstaande mutaties verrekenen we met de reserve ontheemden.

Inburgering € 110.000 (budgetneutraal)

Huisvesting Statushouders € 540.000 V

Voor elke statushouder die door de gemeente in een onzelfstandige woonruimte (kamerverhuur) wordt gehuisvest krijgen wij vanuit de HAR+ (hotel en accommodatie regeling) €30.000 van het COA. Tot 1 juli 2026 betreft dit 18 personen. Dan loopt de regeling af. Onduidelijk is nog of de regeling na 1 juli 2026 wordt verlengd.

Jeugdhulp Uitvoeringskosten € 65.000 N

Integraal Zorg Akkoord (IZA) Specifieke uitkering (SPUK) € 120.000 (budgetneutraal)

Aanbesteding ICT Sociaal Domein € 265.000 overhevelen naar 2027

Gebundelde uitkeringen (BUIG) Participatiewet € 122.000 V 

Bijzondere bijstand € 49.000 N

WRV Wonen € 140.000 N

De kosten voor woonvoorzieningen stijgen incidenteel met € 140.000. Dit komt door meerdere woningaanpassingen en het plaatsen van een unit, met totale kosten van ruim € 240.000.

De uitgaven zijn moeilijk te voorspellen. Grote aanpassingen en units zijn kostbaar en kunnen in een jaar met meerdere aanvragen tot hogere uitgaven leiden. In jaren met minder aanvragen blijft juist budget over.

Jeugdhulp: € 150.000 V

In de begroting 2026 hebben we € 259.000 hogere kosten opgenomen voor een tariefstijging. Echter neemt het aantal jeugdigen met jeugdhulp af, waardoor de totale uitgaven dalen. Tegelijk worden de hulpvragen complexer, vooral wanneer jeugdigen tijdelijk elders moeten verblijven. Deze intensieve trajecten zijn kostbaar en hebben, ondanks het beperkte aantal, een grote impact op het budget.  Op basis van de huidige inzichten verlagen we de begroting incidenteel met € 150.000.

Beschermd Wonen € 65.000 V

Huishoudelijk afval € 600.000 (budgetneutraal)

De inzameling en verwerking van Afval- en Grondstoffen is zoals afgesproken kostendekkend en daarin verwachten we geen afwijking. Zowel aan de kostenkant als aan de opbrengstenkant zien we een mutatie van € 600.000.

Omgevingsdienst Achterhoek (ODA) Milieubeheer € 238.000 N
Van de ODA ontvingen we een eerste begrotingswijziging 2026.  In 2026 wordt structureel meer uitgegeven dan is opgenomen in de vastgestelde begroting. Dit zorgt ervoor dat we achteraf moeten bijbetalen. De toename van de begrotingswijziging 2026 betekent niet dat we meer gaan betalen voor de diensten van de ODA. De begroting wordt alleen geactualiseerd, zodat deze overeenkomt met de uitgaven die we nu al doen. Daarnaast is de ODA sterk in beweging. Ze zijn gestart met een fusietraject met Omgevingsdienst Veluwe. 

Ombuiging onderhoud begraafplaatsen € 50.000 N

Met de investeringen op de begraafplaatsen maakten we een flinke kwaliteitsslag.  De verbetermaatregelen leidden tot een beperkt effect op de structurele onderhoudskosten.  We informeerden de Raad op 22 december 2025 hierover met een evaluatiememo. De beperkte daling van de structurele onderhoudskosten (€ 3.500 per jaar) nemen we vanaf 2027 op in de dienstverleningsovereenkomst 2027. Dit betekent dat we de beoogde structurele ombuiging (oude taakstelling) niet halen. Door de structurele aanpassing vervalt deze oude taakstelling.

Achterstallig onderhoud/nieuwe verhuur van aulagebouw begraafplaats Gorssel € 25.000 (ten laste van de voorziening groot onderhoud gemeentelijke accommodaties)

Achterstallig onderhoud aan het aulagebouw was onvoorzien. Om de herstelkosten niet volledig ten laste te laten komen van de nieuwe huurder, dragen we een deel bij in de kosten.  

Bestemmingsplannen € 40.000 N

De overgangsperiode om na de inwerkingtreding van de Omgevingswet (2024) zogenaamde TAM-IMRO plannen te maken is per 1 januari 2026 vervallen. Ook de nog lopende bestemmingsplanprocedures van voor 2024 nemen af. Hierdoor zijn minder kosten gemaakt en worden ook minder inkomsten (leges) ontvangen.  

Opstellen Omgevingsplan € 75.000 V

Het invullen van de vacature 'projectleider omgevingsplan' heeft langer geduurd als gevolg van de lastige arbeidsmarkt. Het project omgevingsplan start daarom pas in Q4 2026. Omdat dit later is dan gepland, zijn er op dit budget nog geen uitgaven geweest. Voor het komend half jaar verwachten we nog wel uitgaven van een aantal ontwikkelingen die gekoppeld zijn aan het omgevingsplan. Voorbeelden hiervan zijn: uitvoering motie sierteelt en het uitzetten van de eerste koers naar het opstellen van het permanent omgevingsplan.

Leges omgevingsvergunningen bouw € 150.000 V

Binnen taakveld 8.3 staan de bouwleges. Dit zijn inkomsten op basis van vergunningen. Het betreft een vergoeding voor ambtelijke werkzaamheden voor het toetsen van bouwplannen aan o.a. het omgevingsplan en het bouwbesluit. We verwachten in 2026 in lijn met de trend van de afgelopen jaren meer inkomsten dan begroot bij de bouwleges door het hogere aantal bouwvergunningen. 
Deze inkomsten zijn tot op heden niet gekoppeld aan de loonsom. Dit maakt extra ambtelijke inzet bij piekmomenten complex. We stellen voor om de hogere ontvangsten (€150.000) in te zetten om de capaciteit van op het gebied van vergunningverlening te verhogen. Door het hogere aantal vergunningaanvragen krijgen zij immers ook te maken met een hogere werkdruk. Het voordeel onder taakveld 8.3 is dan terug te zien als een nadeel onder taakveld 0.4.

Implementatie Wet versterking regie volkshuisvesting € 20.000 N

De Eerste Kamer nam op 23 juni 2026 de Wet versterking regie volkshuisvesting aan. Voor de implementatie zijn middelen nodig (o.a. volkshuisvestingsprogramma en urgentieverordening). Een deel van deze kosten maken we regionaal. De gemeente ontving hiervoor via de decembercirculaire 2025 éénmalig € 132.000 aan middelen via het gemeentefonds.