Paragrafen

De belastingtarieven voor 2027 berekenen we door het tarief van 2026 te verhogen met een indexatiepercentage van 3,4%. Dit is volgens de begrotingsrichtlijnen. Dit percentage is een combinatie van de verwachte loon- en prijsstijgingen bij de overheid. Het inflatiepercentage geldt voor de volgende belastingsoorten:

• Onroerendezaakbelasting
• Lijkbezorging
• Parkeerbelasting
• Precariobelasting
• Reclamebelasting
• Toeristenbelasting

Voor een aantal belastingen is de tariefberekening anders. De uitleg volgt hieronder. Uiterlijk tijdens de raadsvergadering van december 2026 stelt de gemeenteraad de belastingverordeningen 2027 vast.

In het dekkingsplan voor de Begroting 2026 is een ombuigingsmaatregel opgenomen om de belastingopbrengsten vanaf 2026 met jaarlijks 2% te indexeren. Bij de jaarlijkse vaststelling van de belastingverordeningen door de gemeenteraad wordt het definitieve indexatiepercentage vastgesteld. Voor 2027 is dat voor de meeste belastingsoorten 3,4%. In de raadsvergadering van 8 december 2026 stelt de gemeenteraad de belastingverordeningen 2027 vast. Door de indexatie en overige bijstellingen die in deze paragraaf worden toegelicht worden de belastingopbrengsten in deze begroting structureel bijgesteld met € 404.000. 

Het Watertakenplan 2027-2030 wordt op 8 december 2026 ter besluitvorming aan uw raad voorgelegd. In dit plan wordt een langjarige doorkijk gemaakt van de benodigde middelen voor het onderhouden van het riool. Op basis van dit plan is de verordening rioolheffing bijgesteld. De rioolheffing voor 2027 bedraagt € 345 bij een verbruik tot 350 m3 per jaar.

De kosten voor het inzamelen, afvoeren en verwerken van huishoudelijk afval en -grondstoffen betalen wij uit de inkomsten van de afvalstoffenheffing. Deze heffing per huishouden bestaat uit twee onderdelen:

1. Vastrecht; Het vastrecht tarief in 2027 is € 214. Dit tarief valt € 15,94 hoger uit per aansluiting dan in 2026. 
 
2. Gedifferentieerd tarief (diftar); Huishoudens betalen per lediging voor het aanbieden van restafval en GFT. Dus hoe vaker zij dit afval aanbieden, hoe hoger de kosten. Dit geldt voor minicontainers en voor verzamelcontainers. De diftar tarieven stijgen met het indexatiepercentage van 3,4%.
 
De diftar tarieven voor 2027 zijn per lediging of aanbieding: 

REST minicontainer (kliko) € 10,95
REST verzamelcontainer € 3,11
GFT minicontainer (kliko)  € 3,11
GFT verzamelcontainer € 0,87

De onroerendezaakbelasting (OZB) bestaat uit een eigenaren- en een gebruikersbelasting. Wij berekenen de OZB tarieven aan de hand van de opbrengsten en de verwachte totale WOZ-waarde. De verwachte gemiddelde WOZ-waardeontwikkeling voor het belastingjaar 2027 is 7% voor woningen en 2,5% voor niet woningen. Dit op basis van de WOZ waardeontwikkeling tussen waardepeildatum 01-01-2025 en 01-01-2026. Wij verhogen de opbrengsten van de onroerendezaakbelastingen in 2027 met de inflatiecorrectie van 3,4% ten opzichte van 2026. 

De tarieven voor 2027 zijn:
OZB Eigenaren Woningen 0,0537%
OZB Eigenaren Niet Woningen 0,1428%
OZB Gebruikers Niet Woningen 0,1151%

Het tarief is met 50% verhoogd conform begroting 2026. 

De begroting is bijgesteld op basis van structureel hogere opbrengsten uit toeristenbelasting. In 2027 worden de verschillende tarieven bekeken en volgt een voorstel voor herijking tarieven richting begroting 2028.

Per 1 januari 2025 is op bedrijvenpark Aalsvoort een Bedrijven Investerings Zone (BIZ) van kracht. Per 1 januari 2026 is inmiddels ook op bedrijvenpark Kwinkweerd een BIZ van kracht.  Een BIZ is een afgebakend gebied, waarbinnen ondernemers samen investeren in de kwaliteit van hun bedrijfsomgeving. De jaarlijkse bijdragen van de bedrijven, die bij het vaststellen van de verordening al zijn vastgesteld (op basis van de WOZ-waarde), worden gebruikt voor activiteiten die de leefbaarheid, veiligheid, ruimtelijke kwaliteit en economische ontwikkeling van het bedrijvenpark bevorderen. 

Wij actualiseren hoofdstuk 2 van de legesverordening en stemmen deze af op de Omgevingswet en de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen. Daarbij actualiseren wij de tarieven, verbeteren wij de kostendekkendheid van leges en brengen wij de financiering van vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH) opnieuw in beeld. 

Daarnaast verwerken wij de tariefstijging van het Gelders Genootschap in de legestarieven voor welstandsadvisering. Het Gelders Genootschap adviseert ons over bouwplannen en toetst deze aan het welstands- en omgevingsbeleid. Hiervoor brengt het genootschap bij ons kosten in rekening. Deze lasten berekenen we door aan de aanvragers. Verder indexeren wij de overige legestarieven met 3,4%. De raad stelt de verordening en tarieventabel in december 2026 vast.

In de gemeente Lochem kunnen belastingplichtigen kwijtschelding aanvragen voor de afvalstoffenheffing, rioolheffing en de onroerende zaakbelasting bij woningen. Kwijtschelding is mogelijk bij een inkomen op bijstandsniveau en een minimaal vermogen.

Het weerstandsvermogen geeft de mate aan waarin de gemeente in staat is financiële tegenvallers (risico's) op te vangen. Het weerstandsvermogen bepalen wij door de relatie te leggen tussen de middelen die beschikbaar zijn om de risico's financieel af te dekken (de beschikbare weerstandscapaciteit) en de financieel gekwantificeerde risico's (de benodigde weerstandscapaciteit).
Daarnaast geven we inzicht in de mutaties reserves en omvang van de vrij besteedbare algemene reserve.

Beschikbare weerstandscapaciteit
De beschikbare weerstandscapaciteit van de gemeente Lochem bestaat uit:
a. Exploitatie (structurele bronnen) bestaande uit:

• begrotingspost onvoorzien
• onbenutte belastingcapaciteit

b. Eigen vermogen (incidentele bron) bestaande uit:

• algemene reserve

Risicomatrix
Op basis van de inschatting van het risico stellen wij een risicomatrix op. Hiermee geven wij een overall inzicht in omvang en kans waarop het risico zich kan voordoen.

Totaal nettobedrag structurele risico’s      € 1.690.700

Totaal nettobedrag incidentele risico’s € 2.194.600

Dit is een getal dat laat zien of wij voldoende financiële reserves hebben om risico’s op te vangen. Wij maken onderscheid in structureel en incidenteel. Bij de structurele ratio delen we het bedrag voor onvoorzien en de onbenutte belastingcapaciteit door de som van de structurele risico’s. Bij de incidentele ratio delen wij het vrij besteedbaar deel van de algemene reserve door de som van de incidentele risico’s. Hieronder geven wij de berekening van de ratio:

Ratio structureel weerstandsvermogen:

8.821.000    =    5,2
1.690.700

Ratio incidenteel weerstandsvermogen:

31.036.000  =     14,1
 2.194.600

Om de ratio van het weerstandsvermogen te beoordelen, gebruiken wij de volgende beoordelingstabel:

Het structurele weerstandsvermogen is 5,2 en valt in schaal A en is uitstekend. 
Ten opzichte van de jaarrekening 2025 neemt de ratio voor het structurele weerstandsvermogen af van 7,6 naar 5,2. De lagere ratio komt doordat de het risicobedrag hoger is en de onbenutte belastingcapaciteit beperkt gestegen is. Het hogere risicobedrag komt voornamelijk doordat het risico voor Cyberaanval met grootschalige lCT-uitval en het risico Datalek/ verlies van vertrouwelijkheid is toegevoegd. Daartegenover staat het vervallen van het risico voor de Structurele effecten leges door Omgevingswet.
 
Het incidentele weerstandsvermogen is 14,1 en valt in schaal A en is uitstekend. 
Ten opzichte van de jaarrekening 2025 neemt de ratio voor het incidentele weerstandsvermogen toe van 12,7 naar 14,1. De hogere ratio komt met name door de verwachtte toename van de algemene reserve. 

In deze paragraaf staan financiële kengetallen. Deze kengetallen laten zien hoe de gemeente er nu financieel voor staat, hoe het ging in het verleden. En wat we verwachten voor de toekomst. Alle gemeenten berekenen deze kengetallen op dezelfde manier. Daardoor zijn gemeenten onderling goed te vergelijken. 

De afzonderlijke financiële kengetallen zeggen nog weinig over hoe de financiële positie van de gemeente is. Zo hoeft een hoge schuld niet nadelig te zijn voor de financiële positie. Dat hangt af van het eigen vermogen en de inkomsten die er tegenover staan. En van hoe groot de kans is dat de schuld weer wordt afgelost. De kengetallen bekijk je altijd in samenhang en je vergelijkt ze met normen. Hieronder leggen we de belangrijkste cijfers uit.

Netto schuldquote en netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen

Dit cijfer laat zien hoeveel schuld de gemeente heeft ten opzichte van haar eigen middelen. Hoe hoger de schuld, hoe hoger de netto schuldquote. Het geeft aan hoeveel druk de rente en aflossingen leggen op de exploitatie. Om inzicht te krijgen in hoeverre er sprake is van doorlenen, laten we de netto schuldquote op twee manieren zien: Inclusief en exclusief doorgeleende gelden (netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen).  De netto schuldquote neemt toe in de jaren 2027-2030 door de geplande investeringen, waarvoor langlopende leningen aangetrokken dienen te worden. 

Solvabiliteitsratio

Dit kengetal laat zien of wij aan onze financiële verplichtingen te voldoen. Hoe hoger de solvabiliteitsratio, hoe groter de weerbaarheid van de gemeente. De solvabiliteitsratio neemt af door de verwachte tekorten voor de jaren 2027-2030.

Structurele exploitatieruimte

Voor een goede financiële positie moeten de structurele inkomsten en uitgaven in balans zijn. Een positief percentage betekent dat de structurele inkomsten hoog genoeg zijn om de structurele uitgaven te betalen. Dit zijn ook rente en aflossingen van leningen. 

Grondexploitatie

Het kengetal grondexploitatie geeft aan hoe groot de grondpositie (de waarde van de grond) is ten opzichte van de totale baten.

Belastingcapaciteit

De ruimte die een gemeente heeft om zijn belastingen te verhogen wordt vaak gerelateerd aan de totale woonlasten. De woonlasten bestaan uit de OZB, de rioolheffing en afvalstoffenheffing voor een woning met gemiddelde WOZ-waarde in die gemeente. De belastingcapaciteit van gemeenten wordt daarom berekend door de totale woonlasten van een meerpersoonshuishouden in jaar t te vergelijken met het landelijk gemiddelde in jaar t-1 en uit te drukken in een percentage. Het tarief voor rioolheffing en afvalstoffenheffing is bij ons 100% kostendekkend. Er is nog ruimte om het OZB-tarief te verhogen (onbenutte belastingcapaciteit). 

Normering

Om goed invulling te geven aan de waarde van deze financiële kengetallen is een normenkader van belang. We sluiten aan bij de signaleringswaarden van de provincie Gelderland.

Signaleringswaarden kengetallen provincie Gelderland

In bovenstaande tabel staan de signaleringswaarden die de provincie Gelderland als normenkader hanteert. Aan deze categorieën is geen directe kwalificatie gegeven.

Inleiding

Het beleid van het onderhoud van kapitaalgoederen maken we inzichtelijk door de (meerjaren) beheerplannen. De plannen beschrijven de huidige en gewenste staat van onderhoud. Wat er nodig is om die te behouden of te bereiken. En hoeveel geld hiervoor nodig is. 

Op dit moment kennen wij de volgende plannen:

In bovenstaande tabel staan de indicatoren van bestuur en ondersteuning. Er is een aantal in het oog springende afwijkingen. Dit vraagt om een toelichting.

Apparaatskosten:

Dit zorgt voor een stijging van de totale personele lasten en daarmee de kosten per inwoner.  


Externe inhuur:
De externe inhuur daalt vanaf 2027. 
Deze daling ontstaat doordat in 2026 de inhuur die voortkomt uit de opvang van ontheemden is geraamd. 

Overhead:
De indicator overhead daalt van 12,9 naar 10,5. Dit ontstaat doordat de totale last voor overhead minder hard stijgt dan de totale lasten in de begroting. 

Krapte op de arbeidsmarkt

Krapte op de arbeidsmarkt blijft een onderwerp dat hoog op de agenda staat. Op verschillende vakgebieden is de arbeidsmarkt krap en de concurrentie groot. We hebben creatieve oplossingen en maatwerk nodig om vacatures in te vullen. Daarnaast ligt in 2027 de focus op behoud van medewerkers en het zijn van een goede en aantrekkelijke werkgever. We huren tijdelijke medewerkers in als een vacature nog niet is ingevuld en bij langdurig ziekteverzuim van medewerkers.

HR-onderwerpen

In 2027 gaat de gemeente Lochem over naar een nieuw E-HRM systeem. We maken de overstap van ADP naar AFAS. In 2026 heeft de implementatie plaatsgevonden en in 2027 wordt het systeem in gebruik genomen en verder uitgebouwd.

Functiewaarderingssysteem HR21

In 2026 zijn we overgestapt naar het functiewaarderingssysteem HR21. HR21 biedt een dekkend bestand aan normfuncties. Deze normfuncties zijn voorzien van een functiewaardering. HR21 legt daarnaast de verbinding tussen functies en lokaal beloningsbeleid. Door over te stappen op HR21 vergroot de gemeentelijke slagkracht door functies, competenties en resultaten te verbinden. In 2027 is er aandacht voor het onderhoud van gewijzigde en/of nieuwe functies.

We hebben een actueel integriteitsbeleid. Het hebben van beleid is slechts de basis. Communicatie over en aandacht voor integriteit maken dat het gaat leven binnen de organisatie. 
Dit doen we via informatiebijeenkomsten voor medewerkers en leidinggevenden. Ook besteden we regelmatig aandacht aan integriteit op ons intranet voor medewerkers. De meldingsprocedure wordt in 2027 verder uitgewerkt en aangepast.

Het team Inkoop werkt aan een herijking van het inkoopproces en het contractbeheer van de organisatie.  In 2026 heeft dit al geleid tot meer begeleiding en in 2027 moet de inkoopcoördinator nog meer worden betrokken bij inkooptrajecten. Dit draagt bij aan de rechtmatigheid van onze inkoopprocessen. In 2027 worden de aanbestedingsregels aangescherpt. Er wordt nog meer transparantie van de overheid verlangd. Ook dit vraagt de nodige inzet en begeleiding. Administratieve processen moeten strak worden ingericht.  We zetten in op het goed inrichten van de inkoop- en aanbestedingsprocessen, goede ondersteuning aan de budgethouders en het actueel houden van het inkoop- en aanbestedingsbeleid aan de nieuwe ontwikkelingen. 

De afgelopen periode is gewerkt aan een vernieuwde I-visie die richting geeft aan de digitale ontwikkeling van de gemeente. Deze visie vormt het kompas voor een toekomstbestendige informatievoorziening, waarbij informatie, processen, dienstverlening en technologie steeds meer in samenhang worden ontwikkeld. In 2027 wordt, na vaststelling van de visie, gestart met de verdere implementatie en prioritering van de daarin opgenomen ambities. 

Versterken informatiebeheer en borging van beleid

We stellen een gemeentebrede Geo-visie op en werken een concreet stappenplan uit voor de uitvoering ervan. Hiermee creëren we een gezamenlijke koers voor het beheer en gebruik van geografische gegevens binnen de organisatie. De visie geeft richting aan toekomstige ontwikkelingen en investeringen op het gebied van gegevensbeheer. Het stappenplan beschrijft welke maatregelen nodig zijn om de visie te realiseren. De werkzaamheden worden uitgevoerd in 2027.

We betrekken medewerkers uit alle relevante vakgebieden die gebruikmaken van geo-informatie. Daarnaast stemmen we af met regionale samenwerkingspartners, leveranciers en andere overheden waar dat meerwaarde biedt.

Stimuleren van innovatie met kunstmatige intelligentie (AI)

We werken samen met medewerkers uit de organisatie, inwoners en externe partners wanneer een pilot daarom vraagt. Daarnaast sluiten we waar mogelijk aan bij regionale en landelijke ontwikkelingen op het gebied van AI.

De gemeente werkt continu aan het veilig omgaan met informatie en persoonsgegevens. Dit is belangrijk voor inwoners, medewerkers en het vertrouwen in onze dienstverlening.

In 2027 richten we een IB&P office in voor informatiebeveiliging en privacy. Deze helpt de organisatie bij het veilig werken met informatie, geeft advies en houdt in de gaten of afspraken en regels goed worden nageleefd.

Ook blijven we werken aan de eisen uit nieuwe wet- en regelgeving. Daarbij besteden we extra aandacht aan het voorkomen van beveiligingsproblemen, het beschermen van persoonsgegevens en het snel oppakken van risico's en incidenten.

In 2027 richten we ons onder andere op:

• Het verder verbeteren van de veiligheid van informatie en systemen.
• Het beschermen van persoonsgegevens.
• Het vergroten van het bewustzijn van medewerkers over veilig werken.
• Het ondersteunen van teams bij het veilig gebruik van digitale middelen.
• Het tijdig herkennen en aanpakken van risico's.
• Het zorgen voor een betrouwbare en veilige digitale dienstverlening.

Met deze aanpak blijft de gemeente voldoen aan de wettelijke eisen, verhogen we het vertrouwen van onze inwoners en zorgen we ervoor dat informatie zorgvuldig en veilig wordt behandeld.

ICT zorgt voor een betrouwbare, veilige en toekomstbestendige informatievoorziening.  Medewerkers ondersteunen we met goede digitale hulpmiddelen en we zorgen dat  informatie  op een veilige manier beschikbaar blijft.

In 2027 richten we ons op:

• Het verder verbeteren van de digitale werkplek en samenwerking.
• Het veilig en verantwoord inzetten van nieuwe technologieën, zoals AI.
• Het versterken van de informatiebeveiliging en digitale weerbaarheid.
• Het verbeteren van digitale vaardigheden van medewerkers.
• Het verder automatiseren van processen waar dat meerwaarde oplevert voor medewerkers en inwoners.
• Het verbeteren van de kwaliteit en beschikbaarheid van gegevens en data.

Cloud- en informatiestrategie

De gemeente maakt gebruik van cloudoplossingen wanneer deze bijdragen aan een veilige, betrouwbare en gebruiksvriendelijke dienstverlening. Bij de keuze voor digitale oplossingen kijken we onder andere naar veiligheid, privacy, gebruiksgemak, continuïteit, kosten, wet- en regelgeving en mogelijkheden voor innovatie.

Tegelijkertijd zien we dat ontwikkelingen in de wereld kunnen leiden tot nieuwe risico's. Daarom besteden we meer aandacht aan onze afhankelijkheid van leveranciers, de bescherming van gegevens en de continuïteit van onze dienstverlening.

In 2027 onderzoeken we hoe de gemeente haar digitale onafhankelijkheid kan versterken. Daarbij brengen we de kansen, risico's en mogelijke maatregelen in beeld, zodat toekomstige keuzes goed onderbouwd kunnen worden gemaakt.

Functioneel beheer

De vraag naar ondersteuning bij digitale toepassingen blijft groeien. Daarom blijven we investeren in functioneel beheer en gebruikersondersteuning. Zo helpen we medewerkers om digitale middelen effectief, veilig en verantwoord te gebruiken.

Het college is verantwoordelijk voor de getrouwheid van de informatieverstrekking en de rechtmatigheid van het financiële beheer. Getrouwheid verwijst naar de juistheid, volledigheid en tijdigheid van de informatie die we verstreken in de verantwoording. Rechtmatigheid houdt in dat we handelen en uitgaven doen binnen de kaders van geldende wet- en regelgeving, beleidsregels en interne richtlijnen.

Om dit te borgen, is er jaarlijks een interne toetsing van de belangrijkste bedrijfsonderdelen. Deze toetsing gaat volgens het Controleplan Verbijzonderde Interne Controle. De kaderstelling voor de rechtmatigheid van dit controleplan komt voort uit wetten en verordeningen en wordt vertaald in een normenkader dat de gemeenteraad jaarlijks vaststelt. In de rechtmatigheidsverantwoording bij de jaarrekening rapporteert het college aan de raad over eventuele overschrijdingen van de toegestane verantwoordingsgrenzen.

Hiermee wordt niet alleen voldaan aan externe eisen, maar dragen we ook bij aan transparantie, vertrouwen en een integere bedrijfsvoering.

Het planning- en controlproces is een essentieel onderdeel van de sturing en beheersing van onze organisatie. De realisatie van strategische en operationele doelen, bewaken we met een gestructureerde cyclus van plannen, monitoren en bijsturen. Het proces en de inhoud van de P&C-documenten, kadernota, begroting, bestuursrapportage en jaarrekening zijn voortdurend onderwerp van gesprek. In de organisatie, het college en de gemeenteraad.

In 2027 zetten wij stappen richting meer doel- en effectgerichte sturing. Dit uit zich in een verdere doorontwikkeling van de P&C-cyclus, zodat deze beter aansluit bij de gewenste wijze van sturen en verantwoorden.

Een goed ingerichte administratieve organisatie en interne controle (AO/IC) zorgen ervoor dat de organisatie ‘in control’ blijft. Met goede controles kun je risico's op tijd signaleren, fouten en fraude voorkomen en de betrouwbaarheid van de informatievoorziening waarborgen. Functiescheiding, autorisatieprocedures en periodieke controles vormen hierbij belangrijke pijlers.
De accountant geeft hierover, als externe, zijn oordeel tijdens de jaarlijkse interim- en jaarrekeningcontrole. Een goede interne beheersing zorgt voor verantwoorde besluitvorming en een juiste en volledige rechtmatigheidsverantwoording.

Inleiding 

Voor de uitvoering van de programma’s zijn financiële middelen nodig. Om tijdig en tegen gunstige tarieven gelden aan te trekken of uit te zetten is de uitvoering van de treasuryfunctie belangrijk.

 
Beleid financiering 

In het Treasurystatuut leggen we de beleidsmatige infrastructuur van de treasuryfunctie vast in de vorm van uitgangspunten, doelstellingen, richtlijnen en limieten.  
 
Financiering 

Opgenomen vaste geldleningen   
De opgenomen vaste geldleningen hebben op 1 januari 2027 een boekwaarde van € 2.944.793. In 2027 lossen we hier € 921.393 af en is aan rente € 121.050 verschuldigd. De leningen hebben op 1 januari 2027 een gemiddeld gewogen rentepercentage van 4,87 procent (4,68 procent in 2026). Het gemiddelde rentepercentage stijgt, omdat de leningen met een laag rentepercentage bijna afgelost zijn.  

Liquiditeitsbegroting 

De liquiditeitsbegroting geeft weer dat wij in 2027 de kasgeldlimiet structureel gaan overschrijden, zodat het aantrekken van langlopende leningen van € 14 miljoen nodig zal zijn in het tweede halfjaar van 2027.

Berekening rente-omslagpercentage en renteresultaat taakveld treasury 2027.

Rentevisie 
Voor de Begroting 2027 houden we rekening met een rente van 2,5 procent voor het aantrekken van tijdelijke liquide middelen. Voor langlopende leningen met een looptijd van 5 jaar houden we rekening met een percentage van 4 procent.  
 
Kasgeldlimiet 
De kasgeldlimiet voor het jaar 2027 bedraagt € 10,4 miljoen. Tot het bedrag van de kasgeldlimiet mogen kortlopende geldleningen worden aangetrokken. 
 
Risiconorm 

De gemeente Lochem zit ruim onder de renterisiconorm, omdat alleen leningen zijn aangetrokken met een vast rentepercentage voor de gehele looptijd van de lening.  

Inleiding
De gemeente werkt samen met andere partijen. Deze paragraaf geeft een overzicht van onze "verbonden partijen".

Een verbonden partij is een organisatie waarin de gemeente een bestuurlijk én een financieel belang heeft.  Het kan gaan om een privaatrechtelijke organisatie zoals stichtingen, verenigingen, nv's en bv’s. Of het kan een publiekrechtelijke organisatie zijn, zoals een gemeenschappelijke regeling.

Bij een bestuurlijk belang heeft de gemeente zeggenschap. De gemeente bestuurt mee of heeft stemrecht. Er is een financieel belang als de gemeente risico loopt met de middelen die we aan een partij ter beschikking stellen. Of als een verbonden partij haar verplichtingen niet nakomt. De gemeente kan dan hierop worden aangesproken

Overzicht Verbonden Partijen
De gemeente Lochem heeft de volgende verbonden partijen:

Inleiding 
Het grondbeleid legden we vast in de Nota Grondbeleid 2022 en de Uitvoeringsnota Grondbeleid 2022. We kennen een situationeel grondbeleid. Dat betekent dat we per project de meest passende vorm van grondbeleid toepassen. 
Grondbeleid is een middel om gemeentelijke ambities van andere beleidsterreinen te realiseren. Bijvoorbeeld woningbouw, economie, natuur en recreatie. Het grondbeleid geeft richting aan het handelen van de gemeente bij ruimtelijke ontwikkelingen. Als de gemeente eigenaar van de grond is of wordt, is de invloed van de gemeente groter.
 
Grondbeleid voor wonen
De Omgevingsvisie Lochem 2040: “Krachtig en in balans” geeft aan dat de gemeente Lochem de ambitie heeft te willen groeien naar 40.000 inwoners. Lochem is dan in 2040 nog steeds een aantrekkelijke, landelijke en groene gemeente. Het is hier goed wonen, werken en recreëren. De verschillende dorpen, buurtschappen en stad Lochem zijn gegroeid maar hebben ieder hun eigen identiteit behouden. In 2040 is Lochem een veelzijdige gemeente, waar iedereen ertoe doet en mee kan doen. Met elkaar en voor elkaar. Een inclusieve, autonome gemeente, krachtig en in balans.

Vanuit het Rijk wordt onder meer gekeken naar de regio Stedendriehoek voor wat betreft het faciliteren van de realisatie van extra (drooggelegen) woningen. Lochem werkt hieraan mee. Mede omdat het ook helpt de voorzieningen van de stad en in de dorpen in stand te houden of te versterken. De bijzondere demografische samenstelling maakt het noodzakelijk dat we niet alleen bouwen voor onze eigen inwoners, maar ook plaats bieden aan jonge mensen/werknemers van elders. We zetten in op een groei naar 40.000 inwoners in 2040. Daarbij kijken we steeds naar de specifieke behoefte en spelen we in op de ontwikkelingen. De komst van extra inwoners in de stad Lochem draagt ook bij aan het in stand houden van de regiofunctie en de voorzieningen van deze stad. Qua extra ruimtebeslag voor de ca. 2.500 extra woningen gaan we voorlopig uit van maximaal eenzelfde oppervlak als nodig voor de extra 1300 woningen die in de periode 2021-2030 worden gebouwd. Dit kan omdat we ook extra inzetten op het beter benutten van bestaande bebouwing/woningen of huidige bouwvlakken. Dit kan bijvoorbeeld door het mogelijk maken van het delen van woningen, het splitsen van woningen of door transformatie van bestaande bebouwing. Op de visiekaart in de Omgevingsvisie zijn al een paar zoekrichtingen voor nieuwe woningen opgenomen voor de periode na 2030.

Ontwikkelingen beïnvloeden de grondexploitaties
Een grondexploitatie is een begroting die de grondkosten en grondopbrengsten van een ruimtelijk ontwikkelingsplan in beeld brengt. Naast het programma (zoals woningbouw, bedrijventerreinen of maatschappelijk voorzieningen) beïnvloeden ook andere ontwikkelingen onze grondexploitaties. Voorbeelden hiervan zijn:
•    de opvang van asielzoekers
•    huisvesting van statushouders en ontheemden
•    duurzaamheid ambities
•    stijgende kosten (bouwkosten, arbeid)
•    stikstofproblematiek
•    overbelasting van het net (netcongestie)

Netcongestie

Een deel van de gronden die in eigendom zijn van de gemeente, hebben we opgenomen in grondexploitaties. Dit zijn lopende plannen waarvoor een ruimtelijke procedure is gestart of binnenkort start. Nadat we deze gronden bouwrijp maken, verkopen we die als bouwterreinen of kavels. Met de grondexploitaties brengen wij de opbrengsten en kosten van deze plannen tijdens de hele looptijd in beeld. 

Hoe staan we er financieel voor?
In deze paragraaf leest u hoe de grondexploitaties van de gemeente Lochem er financieel voor staan. 

Parameters en uitgangspunten grondexploitatiebegrotingen

De gebruikte parameters voor kosten- en opbrengstenstijging baseren we op de inputprijsindex van Grond-, Weg- en Waterbouw (GWW-index) van het CBS en de Outlook Grondexploitaties van Metafoor. De rente berekenen we volgens de regels van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV). Dat is het gewogen gemiddelde rentepercentage op vreemd vermogen vergeleken met het totaal vermogen. Dit schatten we voor 2027 in op 0,0%. Het BBV schrijft ook de disconteringsvoet voor: het percentage dat wordt gebruikt om toekomstige kasstromen terug te rekenen naar de huidige waarde (netto contante waarde).

Voor de begroting 2027 gebruiken we een percentage van 3,5% kostenstijging. Ook voor de jaren erna houden we rekening met een meerjarige kostenstijging aflopend naar 2%. Voor de opbrengsten gebruiken wij 1% meerjarige stijging. 
 
Voorlopige boekwaarde en werkelijke boekwaarde

Bij de jaarrekening 2025 actualiseerden we de grondexploitatieberekeningen per 1 januari 2026. We gebruikten de werkelijke boekwaarden over het jaar 2025.  Voor de begroting 2027 actualiseren wij de grondexploitatieberekeningen met de werkelijke cijfers tot 1 juni 2026 en een prognose van de uitgaven en inkomsten tot en met 31-12-2026. De peildatum van de actualisatie voor de begroting is 1 januari 2027. In deze paragraaf lichten we de grondexploitatieprojecten op hoofdlijnen toe. Hierbij vergelijken we de grondexploitatie bij de jaarrekening 2025 met die van de begroting 2027. 

Tussentijdse winst- en verliesnemingen 
Het BBV schrijft voor dat we bij tussentijdse winstnemingen de Percentage of Completion (PoC) methode moeten toepassen. Dit betekent dat als we grond verkopen, we tussentijds winst moeten weergeven. Naar rato van de voortgang van de grondexploitatie. Daarom brengen we de geraamde, toekomstige, winsten per jaar in beeld. De wijzigingen voegen we toe aan de aan te houden reserve bouwgrondexploitatie.

Tussentijdse winstneming
In 2026 nemen we € 91.000 aan tussentijdse winst (voordeel). In totaal is er vanaf de start van de grondexploitaties tot en met ultimo 2026 voor € 3.265.000 aan tussentijdse winst genomen over de nog lopende grondexploitaties. De tussentijdse winst uit 2026 wordt toegevoegd aan de reserve grondexploitaties.
 
Verliesvoorziening
Als uit een grondexploitatie blijkt dat er een verlies op een plan ontstaat, treffen we direct een verliesvoorziening (conform BBV). Vaak zijn dit grondexploitaties waarbij er sprake is van herstructurering. 
In de begroting 2027 verlagen we de totale getroffen verliesvoorziening met € 18.000 (voordeel) ten opzichte van de jaarrekening 2025. Er is een verbetering van het resultaat van de projecten Diekink, en Etalage naar de Toekomst deelplan 5, waardoor er geld uit de verliesvoorziening vrij komt te vallen. De grondexploitaties Stijgoord, Kop van Oost en Scheggertdijk verslechterden iets. Per saldo verlagen we de verliesvoorziening. De verlaging van de verliesvoorziening storten we in de reserve grondexploitaties.

Afsluiten grondexploitaties 
We verwachten de grondexploitatie Aalsvoort West per 31-12-2026 af te sluiten.

Totaaloverzicht resultaten complexen
In tabel 3 staat een overzicht van de eindwaarde en contante waarde per complex. 
De verwachte resultaten van de grondexploitaties vergelijken we op eindwaarde en contante waarde. Bij de contante waarde vertalen we de resultaten naar 1 januari 2026. Dit is de waarde van het eindresultaat van de grondexploitaties teruggerekend naar 1 januari 2026. Ook brengen we de eindresultaten van de grondexploitaties in beeld op eindwaarde. We tonen de resultaten aan het einde van de looptijd van het plan.

Baten en lasten jaarschijf 2027 voor de grondexploitaties
In onderstaand overzicht staan de door de raad beschikbaar te stellen baten en lasten voor jaarschijf 2026 per grondexploitatie. Met het beschikbaar stellen van het budget voeren we de verwachte werkzaamheden uit.

Instemmen met meerjarige begrotingswijziging winst- en verliesneming grondexploitaties
Hieronder staan de begrotingswijzigingen die direct te herleiden zijn uit de uitkomsten van de actualisatie van de grondexploitaties bij de begroting 2027.
Door in te stemmen met deze begrotingswijziging zorgen we voor een juiste begrotingsbasis voor het eerstvolgende moment van actualisatie grondexploitaties bij de jaarrekening 2026.

Risicoanalyse 
De risico’s van de grondexploitaties brengen we regelmatig in kaart op basis van de huidige inzichten. Hoe verder een plan in ontwikkeling is, hoe minder risico’s te verwachten zijn. Om risico's te bepalen, gebruiken we de Monte-Carlosimulatie. Deze simulatie rekent het financiële projectrisico door. Daardoor is met een betrouwbaarheid van 90% zeker dat het weergegeven financieel risico ook het maximale risico is. Voor alle grondexploitaties rekenen we de standaard ramingsonzekerheden en de project specifieke risico’s in de risicoanalyse door. 

Risico’s
Het totaalbedrag aan risico’s voor de grondexploitaties is geraamd op € 1.688.000.
    
De risico’s bij de jaarrekening 2025 waren in totaal € 1.586.000. De risico’s namen met € 102.000 toe. Hoe verder plannen in de realisatie zijn, hoe kleiner de kans op risico's. Ten opzichte van de jaarrekening 2025 is de in 2026 vastgestelde grondexploitatie Harfsen Zuidwest toegevoegd aan de risicoanalyse.