Paragrafen

Deze paragraaf geeft op hoofdlijnen inzicht in de verschillende lokale heffingen, belastingen en de lokale lastendruk.

Beleid lokale heffingen

Toeristenbelasting is een belasting voor aanbieders van overnachtingsmogelijkheden. Denk aan hotels, campings en bed & breakfast-voorzieningen. We heffen toeristenbelasting als een aanbieder een overnachtingsmogelijkheid aanbiedt tegen betaling. De aanbieder mag de belasting aan de gasten doorberekenen.
 
We heffen toeristenbelasting na het einde van het belastingjaar. Bij het opstellen van de jaarrekening hebben we nog niet alle aangiftes ontvangen en niet alle aanslagen opgelegd. Voor 2025 maakten wij een inschatting van de opbrengsten van circa € 1.235.000. Er was in 2025 € 925.000 begroot, dus dit betekent een voordeel van ongeveer € 310.000.

Forensenbelasting is een belasting die we heffen als iemand meer dan negentig dagen per jaar een gemeubileerde woning beschikbaar heeft en niet in deze gemeente staat ingeschreven.

De hogere inkomsten komen o.a. doordat er de afgelopen jaren extra recreatiewoningen zijn gebouwd. Daarnaast analyseren we de controlewerkzaamheden van Tribuut om te bepalen of we de raming voor 2026 en de jaren daarna moeten aanpassen.

Rioolheffing is een belasting voor huishoudens en bedrijven die we heffen om het behoud en beheer van de riolering te betalen. Met de inkomsten kan de gemeente ook de maatregelen betalen die nodig zijn om het grondwater op peil te houden en regenwater te verwerken.
 
Op 22 maart 2021 stelden we het ‘Gemeentelijk Rioleringsplan 2021-2025’ (GRP) vast. Volgens dit GRP blijft de rioolheffing gelijk tot en met 2025. Het tarief voor 2025 is € 332,66 bij een verbruik tot 350 m3 per jaar.
 
Uitgangspunt bij deze heffing is dat de tarieven de kosten dekken. Insteek is om investeringen zo doelmatig en effectief mogelijk te laten zijn. Dat doen we door kritisch te kijken of er geen andere oplossingen mogelijk zijn om het doel te bereiken. 

Afvalstoffenheffing is een belasting die alle huishoudens moeten betalen. Met deze inkomsten kan de gemeente huisvuil gescheiden laten brengen, ophalen, afvoeren en verwerken.  Het is een wettelijke taak die we in 2025 voor 15.789 huishoudens uitvoerden. 

* De genoemde bedragen zijn gebaseerd op de gebruikers van 140 liter minicontainers. Het getal bestaat uit  het vaste belastingtarief + de kosten van het gemiddeld aantal aanbiedingen restafval- en GFT per gebruiker.

Lijkbezorgingsrechten is een belasting die we heffen voor het gebruik van de gemeentelijke begraafplaatsen en de gemeentelijke diensten voor de  gemeentelijke begraafplaatsen.

Deze inkomsten hangen samen met het totaal aan begrafenissen, bijzettingen of verstrooiingen. 

Havengelden is een belasting die we heffen bij het gebruik van de gemeentelijke haven of kade voor schepen.

Lastendruk is het bedrag dat inwoners gemiddeld betalen aan gemeentelijke belastingen. 

De gemiddelde WOZ-waarde woning is pas na 3 jaar definitief, na de uitkomsten van de herwaardering. 

Bron voor de gemiddelde WOZ-waarde is de Waarderingskamer.
Voor de afvalstoffenheffing is het gemiddeld aantal aanbiedingen voor:                
•    Variabel minicontainer grijs       6,20       € 10,10 per aanbieding                
•    Variabel minicontainer groen    7,11      € 2,87 per aanbieding                

Bron gemiddelde WOZ-waarde van woningen (waardepeildatum 1-1-2024): de Waarderingskamer    
Bron: tarieven: Coelo Atlas lokale lasten 2025    

De tarieven voor afvalstoffenheffing en rioolheffing betreffen de tarieven voor meerpersoonshuishoudens.
Voor het vergelijken van verschillende gemeentes maakt het Coelo gebruik van een aantal uitgangspunten. Bij het tarief afvalstoffenheffing gaat het Coelo uit van een ander aantal ledigingen dan de gemeente Lochem. Hierdoor zijn afwijkingen mogelijk tussen de verschillende tabellen.

De daadwerkelijke lasten voor kwijtschelding rioolheffing en afvalstoffenheffing waren lager. In het overzicht hieronder staat het verloop van de lasten voor kwijtschelding in de afgelopen vier jaar.

Het weerstandsvermogen geeft de mate aan waarin de gemeente in staat is financiële tegenvallers (risico's) op te vangen. Het weerstandsvermogen bepalen wij door de relatie te leggen tussen de middelen die beschikbaar zijn om de risico's financieel af te dekken (de beschikbare weerstandscapaciteit) en de financieel gekwantificeerde risico's (de benodigde weerstandscapaciteit).

Beschikbare weerstandscapaciteit

De beschikbare weerstandscapaciteit van de gemeente Lochem bestaat uit:
a. Exploitatie (structurele bronnen) bestaande uit:

• begrotingspost onvoorzien
• onbenutte belastingcapaciteit

b. Eigen vermogen (incidentele bron) bestaande uit:

• algemene reserve

* De post onvoorzien is bij de Begroting 2026 op € 1 gezet. 

** De onbenutte belastingcapaciteit, onderdeel OZB, heeft betrekking op de mogelijkheid de OZB tarieven te verhogen. Wij nemen als uitgangspunt de door het Rijk gehanteerde artikel 12 norm van 0,1648% van de WOZ waarde (meicirculaire 2025). Het verschil tussen artikel 12 norm en de OZB tarieven die wij in 2026 heffen is de onbenutte belastingcapaciteit. Doordat we bij de rioolheffing en de afvalstoffenheffing uitgaan van 100% kostendekking is daar geen sprake van onbenutte capaciteit.  

* De stand per 31 december 2030 is de werkelijke stand per 1 januari 2026 vermeerderd met de geraamde mutaties t/m 2030. Inclusief raadsbesluiten tot en met de raad van 3 maart 2026 en de werkelijke reservemutaties jaarrekening 2025. Exclusief geraamde reservemutaties als gevolg van het jaarrekeningresultaat 2025 en de overheveling van restant budgetten 2025 naar 2026.

Op basis van de inschatting van het risico stellen wij een risicomatrix op. Hiermee geven wij een overall inzicht in omvang en kans waarop het risico zich kan voordoen. 

Totaal nettobedrag structurele risico’s      € 1.071.100

Totaal nettobedrag incidentele risico’s € 1.707.600

Dit is een getal dat laat zien of wij voldoende financiële reserves hebben om risico’s op te vangen. Wij maken onderscheid in structureel en incidenteel. Bij de structurele ratio delen we het bedrag voor onvoorzien en de onbenutte belastingcapaciteit door de som van de structurele risico’s. Bij de incidentele ratio delen wij het vrij besteedbaar deel van de algemene reserve door de som van de incidentele risico’s. Onderstaand geven wij de berekening van de ratio:

Ratio structureel weerstandsvermogen:

8.176.000    =    7,6
1.071.100

Ratio incidenteel weerstandsvermogen:

28.846.000   =  16,9
  1.707.600 

Om de ratio van het weerstandsvermogen te beoordelen, gebruiken wij de volgende beoordelingstabel:

Het structurele weerstandsvermogen is 7,7 en valt in schaal A en is uitstekend. 
Ten opzichte van de Begroting 2025 neemt de ratio voor het structurele weerstandsvermogen af van  8,6 naar 7,6. Het lagere ratio komt met name doordat de totale risico's harder stijgen dan de structurele belastingcapaciteit
 
Het incidentele weerstandsvermogen is 16,9 en valt in schaal A en is uitstekend. 
Ten opzichte van de Begroting 2025 neemt de ratio voor het incidentele weerstandsvermogen af van 17,5 naar 16,9. Het lagere ratio komt met name door een hogere inschatting van het risico op de grondexploitatie en de verwachtte afname van de algemene reserve. 

Doordat alle gemeenten de kengetallen op dezelfde wijze berekenen, zijn de gemeenten onderling ook vergelijkbaar.

De afzonderlijke financiële kengetallen zeggen nog weinig over hoe de financiële positie van de gemeente is. Zo hoeft een hoge schuld geen nadelig effect te hebben op de financiële positie. Dat is afhankelijk of en wat er aan eigen vermogen en baten tegenover die schuld staat en hoe groot de kans is dat de schuld weer wordt afgelost. De kengetallen bekijk je altijd in samenhang en ten opzichte van een normenkader. Hieronder lichten wij de kengetallen toe.

Netto schuldquote en netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
Hoe hoger de schuld, hoe hoger de netto schuldquote. De netto schuldquote geeft de verhouding weer van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen. Het geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie. Om inzicht te verkrijgen in hoeverre er sprake is van doorlenen wordt de netto schuldquote zowel in- als exclusief doorgeleende gelden weergegeven (netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen). Het kengetal daalt doordat onze vorderingen en liquide middelen hoger zijn dan onze langlopende schulden. Dit komt door het positieve jaarrekeningresultaat 2025 van € 7,3 miljoen en de positieve resultaten van de jaren daarvoor. 

Solvabiliteitsratio
Dit kengetal geeft inzicht in de mate waarin wij in staat zijn aan onze financiële verplichtingen te voldoen. Hoe hoger de solvabiliteitsratio, hoe groter de weerbaarheid van de gemeente. De solvabiliteit is ten opzichte van de begroting 2025 licht gestegen door een hoger eigen vermogen. Dit komt mede door het positieve jaarrekeningresultaat 2025.

Structurele exploitatieruimte
Voor de beoordeling van de financiële positie is het van belang te kijken naar de structurele baten en structurele lasten. Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten (waaronder de rente en aflossing van een lening) te dekken. 

Grondexploitatie
Het kengetal grondexploitatie geeft aan hoe groot de grondpositie (de waarde van de grond) is ten opzichte van de totale baten. 

Belastingcapaciteit
De ruimte die een gemeente heeft om zijn belastingen te verhogen wordt vaak gerelateerd aan de totale woonlasten. Onder de woonlasten worden verstaan de OZB, de rioolheffing en afvalstoffenheffing voor een woning met gemiddelde WOZ-waarde in die gemeente. De belastingcapaciteit van gemeenten wordt daarom berekend door de totale woonlasten meerpersoonshuishouden in jaar t te vergelijken met het landelijk gemiddelde in jaar t-1 en uit te drukken in een percentage. Er is nog ruimte om het OZB tarief te verhogen (onbenutte belastingcapaciteit). Het tarief voor rioolheffing en afvalstoffenheffing is bij ons 100% kostendekkend. Ten opzichte van de begroting 2025 is de belastingcapaciteit gelijk gebleven. 

Normering
Om goed invulling te geven aan de waarde van deze financiële kengetallen is een normenkader van belang. We sluiten aan bij de signaleringswaarden van de provincie Gelderland.

Continuïteit en financiële positie
De financiële positie van de gemeente Lochem is in 2025 goed. Er zijn op dit moment geen signalen die wijzen op risico’s voor de continuïteit. Wel geldt dat bij structurele tekorten of een te laag weerstandsvermogen het risico bestaat op preventief toezicht door de provincie.

De begroting voldoet aan de wettelijke eisen van het BBV en het positieve rekeningresultaat versterkt de algemene reserve. Tegelijk blijven met name het sociaal domein en toekomstige investeringsopgaven aandachtspunten.

Signaleringswaarden kengetallen provincie Gelderland

In bovenstaande tabel staan de signaleringswaarden die de provincie Gelderland als normenkader hanteert. Aan deze categorieën is geen directe kwalificatie gegeven.

Het onderhoud van de kapitaalgoederen beschrijven we in beheerplannen. Deze vallen binnen de beleidskaders van het Integrale Beheerplan Openbare Ruimte (IBOR), waarin de raad koos voor het thema “Spelen, bewegen en ontmoeten”. De plannen geven de huidige en gewenste staat van onderhoud weer.  In deze plannen staat ook hoe we de gewenste staat kunnen bereiken en behouden en hoeveel geld daarvoor nodig is. De beleidskaders zijn in het algemeen niet veranderd, maar er doen zich wel ontwikkelingen voor.

Per kwartaal rapporteert Circulus onder andere over de afhandeling van meldingen openbare ruimte. In 2025 waren er 3.325 meldingen. Circulus schouwt en monitort de beeldkwaliteit van de openbare ruimte. De kwaliteitsbeelden voldoen in het algemeen eind 2025 aan de doelstellingen volgens het IBOR plan. Waar beelden nog niet voldoen zijn hierover afspraken met Circulus gemaakt.

Inleiding
Voor de uitvoering van de programma’s zijn financiële middelen nodig. Om tijdig en tegen gunstige tarieven gelden aan te trekken of uit te zetten is de uitvoering van de treasuryfunctie belangrijk. 

Schatkistbankieren
Gemeenten zijn verplicht om overtollige financiële middelen bij het rijk uit te zetten. Het drempelbedrag is bepaald op 2 procent van het begrotingstotaal en bedraagt voor het jaar 2025  € 2.287.000. Alleen de overtollige middelen die het drempelbedrag te boven gaan moeten bij het rijk gestald worden. Hiervoor is in 2025 een rentevergoeding ontvangen van € 82.446

Financiering
Opgenomen vaste geldleningen 
De opgenomen vaste geldleningen hebben op 1 januari 2025 een boekwaarde van € 4.775.592. 
In 2025 is hierop € 913.469 afgelost en aan rente is € 197.305 betaald.
De leningen hebben op 1 januari 2025 een gemiddeld gewogen rentepercentage van 4,57 procent (3,78 procent in 2024). In dit boekjaar zijn geen langlopende leningen aangegaan. 

Opgenomen kortlopende geldleningen 
In 2025 is gedurende een periode van 3 weken voor € 2 miljoen aan kortlopende geldleningen aangetrokken. Deze financiering heeft voor € 1.922 aan rentelasten gezorgd.

Kasgeldlimiet
De kasgeldlimiet voor het jaar 2025  bedraagt € 9,5 miljoen. Tot het bedrag van de kasgeldlimiet mogen kortlopende geldleningen worden aangetrokken. De kasgeldlimiet is niet overschreden. 

Renterisiconorm
De gemeente voldoet in 2025 aan de wettelijke renterisiconorm zoals opgenomen in het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV). De renterisiconorm is bedoeld om te waarborgen dat de herfinanciering van leningen binnen aanvaardbare grenzen blijft, zodat het renterisico beheersbaar blijft. De norm schrijft voor dat het bedrag aan leningen dat binnen één jaar renteherziening of herfinanciering kent, niet meer mag bedragen dan 20% .

Renteresultaat taakveld treasury
In onderstaand overzicht zijn de werkelijke rentelasten/baten en de toegerekende rentelasten weergegeven. Aan de grondexploitaties en de taakvelden is geen rente toegerekend. De ontvangen rente is hoger dan de betaalde rente. En conform de notitie rente 2023 blijft dan het resultaat op het taakveld treasury staan.

De ambtelijke organisatie richten we in volgens het directiemodel. De directie heeft beslissingsbevoegdheid. Het managementteam (MT) adviseert, informeert en stemt af.

ICT voert het informatiebeleid uit. De focus ligt op twee doelen: werken in de cloud en het op orde houden van de informatievoorziening en informatiebeveiliging. Hardware en software vernieuwen we steeds en werken we bij. Met zo min mogelijk impact op medewerkers en dienstverlening.

In 2025 werkten we onder meer aan:

• verdere uitrol van kantoorautomatisering in de Microsoft-cloud;
• ondersteuning bij nieuwe manieren van werken, zoals:
  1. hybride werken (thuis en op kantoor);
  2. snelle inzet van nieuwe technologie;
  3. uitvoering van de Europese richtlijn NIS2.

IT-strategie
Bij keuzes in de IT-strategie kijken we naar marktontwikkelingen, uitbreidbaarheid, flexibiliteit, gebruiksvriendelijkheid, integratie, betrouwbaarheid, innovatie, wetgeving en standaarden. We houden ontwikkelingen in de wereld hierbij nauw in de gaten.

We konden minder doen in het kader van NIS2 en Privacy wetgeving in 2025 dan we wilden. Dit kwam doordat we hiervoor nog niet al het benodigde personeel in huis hadden. 

In 2025 vernieuwden we veel systemen. Ook alle laptops gingen over op een nieuw besturingssysteem (Windows 11). Daarnaast vernieuwden we veel systemen en applicaties via aanbestedingen. Daarbij is steeds veel aandacht uitgegaan naar de informatieveiligheid van de systemen. 

In de rechtmatigheidsverantwoording licht het college toe in hoeverre de in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties financieel rechtmatig zijn. De rechtmatigheidsverantwoording is als afzonderlijk overzicht opgenomen in de jaarrekening. 

In de rechtmatigheidsverantwoording zijn drie criteria van belang:

a.    Begrotingscriterium 
De nota rechtmatigheidsverantwoording 2025 bevat de afspraken op gemeentelijk niveau over de begrotingsrechtmatigheid. Dit heeft invloed op hoe we in de jaarstukken verantwoording afleggen over de besteding van de in de begroting vastgestelde budgetten.

Uitgangspunt is dat iedere overschrijding van de begrote lasten onrechtmatig is. Afwijkingen zijn acceptabel in de volgende situaties:

a.    Er is sprake van een overschrijding waarbij direct gerelateerde inkomsten de overschrijding compenseren.
b.    Er is sprake van een overschrijding op een open-einde regeling.
c.    De overschrijding is geautoriseerd door middel van de vaststelling van een tussentijdse rapportage of afzonderlijk besluit door de raad voor het einde van het betreffende begrotingsjaar. 
d.    De overschrijding past binnen het bestaande beleid van de raad, is toereikend toegelicht in de jaarrekening en had niet via een eerder raadsbesluit geautoriseerd kunnen worden. 

Begrotingsonrechtmatigheden die als acceptabel zijn aangemerkt worden niet toegelicht in de paragraaf bedrijfsvoering, omdat deze al elders in de jaarrekening zijn toegelicht.

De rechtmatigheidsverantwoording toont dat begrotingsafwijkingen op de kredieten voor een bedrag van € 889.000 niet acceptabel zijn. Dit betreffen vijf kredieten. Van twee kredieten overschrijdt de afwijking de rapportagegrens. Dit zijn:

761004 - LCH 2023 Verbouwing Zutphenseweg 106  € 266.947 

Dit krediet wordt afgesloten per 31-12-2025. De overschrijding komt door het langer dan voorzien gebruik te hebben moeten maken van een tijdelijke elektriciteitsvoorziening. Deze overschrijding wordt  gedekt door een extra onttrekking uit de Reserve opvang ontheemden.

761006 - 2025 Flex woonunits Zonnekampstr/Smitskamp Gorssel € 571.020

Dit krediet loopt door in 2026. Verwachte afsluiting is per 31-12-2026. Er is een nadeel ontstaan van € 571.000 vanwege niet verrekenbare BTW. Voor de totale overschrijding volgt met de bestuursrapportage 2026 een voorstel voor het bijstellen van het krediet.

In de toelichting op de balans staat een specificatie van de overschrijding op de kredieten.

b.    Voorwaardencriterium
Het voorwaardencriterium gaat over de eisen die worden gesteld bij de uitvoering van de financiële beheershandelingen. De eisen/voorwaarden zijn afkomstig uit diverse wet- en regelgeving. Zij hebben betrekking op aspecten als doelgroep, termijn, grondslag, administratieve bepalingen, normbedragen, bevoegdheden, bewijsstukken, recht, hoogte en duur. De gemeenteraad heeft via de financiële verordening, de nota rechtmatigheidsverantwoording 2025 en het normenkader de kaders vastgesteld.

Ten onrechte niet Europees aanbestede inkopen
Bij het inkopen van diensten, leveringen of werken met een waarde boven het wettelijk bepaalde drempelbedrag zijn gemeenten volgens het Europees aanbestedingsrecht verplicht om deze opdrachten Europees aan te besteden. In 2025 zijn meerdere inkopen geweest die ten onrechte niet Europees zijn aanbesteed. Onder andere vanwege doorlopende contracten uit eerdere jaren. Het betreft leveringen en diensten, waarvan de Europese drempel van € 221.000 (drempelbedrag 2025) is overschreden.

Onderstaand lichten wij de geconstateerde individuele fouten groter dan 10% van de verantwoordingsgrens toe. Voor de jaarrekening 2025 bedraagt deze € 230.350.

Huur tijdelijke elektriciteitsvoorziening

Vanwege vertraging in de aanleg van een nieuwe elektra aansluiting aan de Zutphenseweg, is er langer gebruik gemaakt van een tijdelijke elektriciteitsvoorziening. Deze aansluiting is eind 2025 gerealiseerd. De huur van de tijdelijke elektriciteitsvoorziening is daarna beëindigd.

Toekomstige verbeteracties
In 2025 hebben diverse aanbestedingen plaatsgevonden om de geconstateerde onrechtmatigheden op te lossen. Voor 2026 verwachten we een flinke afname van deze onrechtmatigheden. Daarnaast is er een intern project gestart om te zorgen voor procesoptimalisatie van de inkoop en het contractenbeheer. De eerste zichtbare resultaten van dit project verwachten we vanaf 2027.

c.    Misbruik en oneigenlijk gebruik criterium
Het misbruik en oneigenlijk gebruik gaat over het voorkomen, detecteren en corrigeren van misbruik en oneigenlijk gebruik van overheidsgelden en gemeentelijke eigendommen bij financiële beheershandelingen.

Uit de (verbijzonderde) interne controle werkzaamheden is geen misbruik en oneigenlijk gebruik naar voren gekomen. 

Fraude incident phishingmail

In 2025 vond een fraude incident plaats. Dit betrof een phishingmail in de categorie CEO fraude. Dit is een oplichtingsvorm waarbij iemand zich voordoet als een hooggeplaatste functionaris in de organisatie. Door snel optreden is het incident geïsoleerd. Het schadebedrag bedroeg uiteindelijk € 400. De werkwijze met betrekking tot de afwikkeling is geanalyseerd, en verbetervoorstellen zijn opgesteld. Daarnaast komen er bewustwordingscampagnes om nieuwe incidenten te voorkomen.

Inleiding
Een verbonden partij is een privaatrechtelijke of publiekrechtelijke organisatie waarin de gemeente een bestuurlijk én een financieel belang heeft. Onder bestuurlijk belang verstaan we dat de gemeente zeggenschap heeft. Of door vertegenwoordiging in het bestuur of door stemrecht. Het financiële belang is het bedrag dat ter beschikking wordt gesteld en niet verhaalbaar is. Dan wel het bedrag waarvoor aansprakelijkheid bestaat, als de verbonden partij failliet gaat of haar verplichtingen niet nakomt. Als alleen sprake is van een financieel of een bestuurlijk belang dan is er geen sprake van een “verbonden partij”.

In deze paragraaf staat een opsomming van de partijen waarmee de gemeente (college, dan wel raad) een samenwerking op bestuurlijk én financieel gebied is aangegaan. Partijen waar ontwikkelingen aan de gang zijn of waarbij de gemeente toenemend risico loopt lichten we verder toe. 
Naast de genoemde verbonden partijen hebben we ook partijen met een subsidierelatie.

Overzicht Verbonden Partijen
De gemeente Lochem heeft de volgende verbonden partijen:

Paragraaf grondbeleid

Het grondbeleid is voor de woningbouw en economie van belang. Voor deze beleidsvelden zijn de ambities groot. De gemeente Lochem werkte hard aan de voorbereiding van de woningbouwplannen en de uitbreiding van industrieterrein. Dit blijkt onder meer uit de 9 startnotities die de gemeenteraad in 2025 vaststelde.

In de periode 2021 tot en met 2024 bouwden we in de gemeente Lochem bijna 400 nieuwbouwwoningen (zie monitor woningbouw 2024). De cijfers van 2025 zijn nog niet bekend, maar in het woningbouwplan Kop van Oost realiseerden we 19 woningen en in woningbouwplan Smitskamp 35 flexwoningen.

In de actieve plannen  van de gemeente (Kop van Oost, Almen 2b en Scheggertdijk) gaan we nog bijna 100 woningen bouwen. Voor de toekomstige woningbouwplannen maakten we startnotities. Daarna gingen we aan de slag met de verdere voorbereidingen van de woningbouwplannen. Het gaat hierbij om toekomstige gemeentelijke maar ook om facilitaire woningbouwplannen. In de gemeentelijke plannen voor de toekomst gaat het over circa 1050 woningen. Bij facilitaire plannen over ongeveer 638 woningen.  

Voor het industrieterrein Diekink zijn we bezig met de voorbereiding van het bouwrijp maken. Aan bedrijven/industrieterrein is de capaciteit nog bijna 6,9 hectare in drie plannen (Diekink, Stijgoord en Aalsvoort West).

In 2025 daalde de boekwaarde van de grondexploitaties van € 16,2 miljoen naar € 14,5 miljoen. De verliesvoorziening daalde  met € 0,7 miljoen naar een bedrag van € 5,0 miljoen. De balanswaarde nam daardoor af met € 1 miljoen naar € 9,5 miljoen.

Voor de particuliere plannen nam de boekwaarde af met € 70.000.  Dit komt door de exploitatiebijdragen die vooraf zijn ontvangen in het kader van het kostenverhaal.

De stand van de reserve grondexploitatie ging met € 0,3 miljoen omhoog naar een bedrag van € 2,7  miljoen.

Reserve Grondexploitatie
Met het vaststellen van de nota grondbeleid 2022 stelde de raad een reserve grondexploitatie in. Daarmee komen de mutaties van de winsten en verliezen niet meer ten laste of ten gunste van de algemene reserve. In 2025 neemt de reserve toe met een bedrag van € 0,3 miljoen.

Actualisatie lopende actieve grondexploitaties 
Met de grondexploitaties brengen wij de opbrengsten en kosten van deze plannen gedurende de looptijd van de plannen in beeld. We actualiseren de grondexploitaties 2x per jaar. Dit gebeurt bij de begroting en de jaarrekening.

Parameters en uitgangspunten grondexploitatiebegrotingen

De gebruikte parameters voor kosten- en opbrengstenstijging baseren we op de inputprijsindex van Grond-, weg- en waterbouw (GWW-index) van het CBS en de Outlook Grondexploitaties 2026 van Metafoor. De rente berekenen we volgens de regels van het Besluit begroting en Verantwoording (BBV). Dat is de omslagrente van de gemeente Lochem. Omdat de omslagrente een negatief percentage is, houden we voor de grondexploitaties 0% aan. Dit schrijft het BBV voor. Het BBV schrijft ook de disconteringsvoet voor. Dit is het percentage dat we gebruiken om toekomstige kasstromen terug te rekenen naar de huidige waarde (netto contante waarde).

Voor de Jaarrekening 2025 gebruiken we een percentage van 3,5% kostenstijging over het jaar 2026 en 2,5% voor 2027.  Voor de jaren erna een percentage naar 2% voor geraamde kostenstijging. Voor de opbrengsten gebruiken we in de lopende plannen geen stijgingspercentage. Een uitzondering hierop is bedrijventerrein Diekink. Op grond van Outlook Grondexploitaties is een structurele opbrengststijging van 2%  te verwachten.

Voorlopige boekwaarde en werkelijke boekwaarde
Bij de actualisatie van de grondexploitaties voor de Begroting 2026 gebruikten we de voorlopige boekwaarden (op 1-6-2025) en een prognose tot en met 31-12-2025. Voor de Jaarrekening 2025 verwerkten we de werkelijke boekwaarden over het jaar 2025. In deze paragraaf lichten we de grondexploitatieprojecten op hoofdlijnen toe. Hierbij vergelijken we de grondexploitatie bij de begroting 2026 met die van de Jaarrekening 2025. 

 
Tussentijdse winst- en verliesnemingen 
We gebruiken de methode van Percentage of Completion (PoC) methode om de tussentijdse winstnemingen te bepalen. Dit betekent dat als we grond verkopen, we tussentijds winst moeten nemen. Naar rato van de voortgang van de grondexploitatie. De wijzigingen voegen we toe aan onze reserve Grondexploitaties. 

Tussentijdse winstneming
In 2025 is er een correctie geweest van de  tussentijdse winstneming. De actualisatie van de grondexploitatieberekening Aalsvoort West had als gevolg dat er een correctie van € 136.000 in de tussentijdse winstneming gedaan is. In totaal is er vanaf de start van de grondexploitaties tot eind 2025 voor € 3.143.000 aan tussentijdse winst genomen over de nog lopende grondexploitatie Aalsvoort West. Voor Almen Zuid 2A/2B resulteerde door het samenvoegen van de grondexploitaties Almen Zuid 2A en 2B een tussentijdse winstneming  van € 31.000. 
 
Verliesvoorziening

Als uit een grondexploitatie blijkt dat er een verlies op een plan ontstaat, treffen we direct een verliesvoorziening. Vaak zijn dit grondexploitaties waarbij er sprake is van herstructurering. In de jaarrekening 2025 verlagen we de totaal getroffen verliesvoorziening met € 408.000 (voordeel) ten opzichte van de begroting 2026. Belangrijkste oorzaak hiervan is de het verbeterde resultaat van Diekink door het  actualiseren van de verkoopprijzen .

Afsluiten grondexploitaties 

Bij de Jaarrekening 2025 sluiten we de grondexploitatie Clusterlocatie Exel  af. Door de Notitie grondbeleid in de begroting en jaarstukken van 2023 en het BBV blijft het onder voorwaarden mogelijk om een geopende grondexploitatie onder de voorraden te verantwoorden, ook als we gedurende meerdere jaren geen kosten maken of gronden verkopen. Maar er zijn belangrijke aandachtspunten en voorwaarden.

De huidige grondexploitatie van Clusterlocatie Exel heeft geen reëel ontwikkelperspectief. De startnotitie vernieuwen we eind 2026.  Een langdurige stilstand in het ontwikkelproces vereist een herbeoordeling. Dit gaan we doen bij de nieuwe startnotitie. Bij het vernieuwen van de startnotitie in 2026 wordt opnieuw beoordeeld of sprake kan zijn van hernieuwd ontwikkelperspectief

De gemeenteraad informeerden we in 2023 in een raadsmemo over een uitspraak van de Raad van State over een  FAB-locatie (Functieverandering van agrarische bebouwing) in Laren. De gemeenteraad agendeerde dit memo voor een politieke avond op 16 januari 2023. Tijdens deze politieke avond zegde het college de gemeenteraad toe een geactualiseerde startnotitie voor de clusterlocatie in Exel op te stellen.  Al meerdere jaren boeken we geen kosten behalve rente en kosten voor tijdelijk beheer. Verkopen hebben ook niet plaatsgevonden.  De grondexploitatie beschouwen we niet meer als  actief. Het complex sluiten we af  en boeken dit over naar de materiële vaste activa als ‘warme grond’. Deze verwerking volgt de kaders uit de Notitie Grondbeleid en het addendum warme gronden. Dit doen we tegen de marktwaarde van € 440.000. De herwaardering naar marktwaarde betekent een verliesvoorziening van  € 249.000. Dit komt ten laste van de reserve grondexploitaties.

Totaaloverzicht resultaten complexen

In tabel 3 staat een overzicht van de eindwaarde en contante waarde per complex. 
De verwachte resultaten van de grondexploitaties vergelijken we op eindwaarde en contante waarde. Bij de contante waarde vertalen we de resultaten naar 1 januari 2026. Dit is de waarde van het eindresultaat van de grondexploitaties teruggerekend naar 1 januari 2026. Ook brengen we de eindresultaten van de grondexploitaties in beeld op eindwaarde. We tonen de resultaten aan het einde van de looptijd van het plan.

Tabel 3. Overzicht contante waarde – eindwaarde actieve bouwgrondexploitaties

Risicoanalyse
Per grondexploitatie brengen we de verwachte risico’s in kaart. Hoe verder een plan in ontwikkeling is, hoe minder risico’s we verwachten. Voor het bepalen van de risico’s, gebruiken we de Monte-Carlo simulatie. Deze simulatie berekent het financiële projectrisico. Daardoor is met een betrouwbaarheidsgehalte van 90% zeker dat het weergegeven financieel risico ook het maximale risico is. Voor alle grondexploitaties rekenen we de standaard ramingsonzekerheden en de project specifieke risico’s in de risicoanalyse door. 

Risico’s
Het totaalbedrag aan risico’s voor de grondexploitaties is geraamd op € 1.586.000.

In de overzichten per plan lichten we de verschillen toe ten opzichte van de stand bij de begroting 2026. 

 
Grondexploitaties Woningbouw

1. Kop van Oost

Toelichting Kop van Oost
Voortgang inhoudelijk
Het bestemmingsplan Kop van Oost is onherroepelijk. Het plan bestaat uit 4 fases waarin de projectontwikkelaar ongeveer 120 woningen en appartementen laat bouwen. De woningen in fase 1 zijn klaar. In fase 2 zijn 19 woningen opgeleverd. Het woonrijp maken in fase 2 is in 2025 afgerond. De ontwikkeling van deze grondexploitatie is afhankelijk van de verhuizing van de Nijha. De grondexploitatie sluiten we naar verwachting per 31-12-2030 af.

Financieel
De grondexploitatieberekening bij de begroting 2026 raamde een tekort van € 1.743.000 op 1-1-2026. In de actuele grondexploitatieberekening bij de Jaarrekening 2025 ramen we nu een tekort van € 2.283.000 . Het resultaat valt daarmee € 540.000 negatiever uit. Dit komt voornamelijk door het wegvallen van de subsidie voor de bedrijfsverplaatsing. Nu Nijha niet in onze gemeente blijft, moeten we deze terugbetalen aan de provincie. 

Verschil jaarschijf 2025
Voor het project Kop van Oost raamden we voor de jaarschijf 2025 € 964.000 aan baten. In 2025 realiseerden we € 352.000 aan baten. Een verschil van € 612.000 minder aan baten. Voor de jaarschijf 2025 raamden we € 488.000 aan lasten. In 2025 realiseerden we € 385.000 aan lasten. Een verschil van € 103.000 minder aan lasten voor 2025. Dit is een gevolg van het  bouw- en woonrijp maken in deelgebied 3 en plankosten. 

Project specifieke risico’s 
Naast de standaard ramingsonzekerheden nemen we risico’s van bepaalde zaken mee in de risicoanalyse:
•    Extra saneringskosten. We weten onvoldoende of er vervuilde grond zit onder de bedrijven. Hierdoor zijn er mogelijk hogere saneringskosten. 
•    Langere doorlooptijd van een project.  Lagere looptijd van het plan heeft gevolgen voor de fasering, rente en inflatiecorrectie.

•    een eventuele grondprijsdaling  bij heronderhandeling anterieure overeenkomst. Dit levert minder opbrengsten op en heeft direct gevolgen voor het resultaat van de grondexploitatie.

•    Extra kosten bouw en woonrijp maken.  

We ramen de risico’s voor dit project op € 623.000. 

 
2.    Almen Zuid  2A/2B

Toelichting Almen Zuid  2A/2B
Voortgang inhoudelijk
De gemeenteraad stelde op 27 januari 2025 het bestemmingsplan en het beeldkwaliteitsplan vast. Beide plannen lagen 6 weken ter inzage. Tijdens deze periode is beroep ingesteld tegen het bestemmingsplan. Dat beroep wordt nu eerst door de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State behandeld. Daarmee is het bestemmingsplan nog niet onherroepelijk. Het is nog niet bekend wanneer de Raad van State het beroep behandelt. In 2025 zijn kosten gemaakt voor het bestemmingsplan.

Financieel
De grondexploitatie Almen Zuid 2A voegden we samen met de grondexploitatie van  Almen Zuid 2B.  De verliesvoorziening van Almen zuid 2A valt hierdoor vrij. Dit is een voordeel van €184.000. Het geraamde resultaat van het plan Almen Zuid 2A/2B is een overschot van € 66.000. Door het samenvoegen van de twee grondexploitaties is de tussentijdse winstneming van € 31.000 gedaan.

Verschil jaarschijf 2025
Voor het project Almen Zuid 2A/2B raamden we bij de begroting 2026 € 650.000 aan lasten. In 2025 realiseerden we € 396.000 aan lasten. Dit is inclusief de in het verleden gemaakte voorbereidingskosten voor Almen Zuid 2B.  Een verschil van  € 254.000 aan lagere lasten. Dit verklaren we doordat we nog wachten op de uitvoering van het bouw- en woonrijp maken in afwachting van het onherroepelijk worden van het plan.

 
Project specifieke risico’s 
Voor het project Almen Zuid 2A zijn er geen noemenswaardige risico’s. Voor het deel Almen Zuid 2B nemen we risico’s van bepaalde zaken mee in de risicoanalyse:
•    Langere doorlooptijd van een project.  Lagere looptijd van het plan heeft gevolgen voor de fasering, rente en inflatiecorrectie.

•    een eventuele grondprijsdaling  als gevolg van marktsituatie. Dit levert minder opbrengsten op en heeft direct gevolgen voor het resultaat van de grondexploitatie.

•    Extra kosten bouw en woonrijp maken.  

We ramen de risico’s voor dit project op € 165.000. 

3. Clusterlocatie Exel

Toelichting Clusterlocatie Exel
Voortgang inhoudelijk

In de periode 2014 - 2016 werkten we in een participatief traject met de inwoners van Exel een stedenbouwkundig plan uit. Vervolgens stelden we in concept een ontwerp bestemmingsplan op. In diezelfde periode was er naast de Functieverandering Agrarische Bebouwing (FAB) clusterlocatie in Exel nog een clusterlocatie aan de Zutphenseweg in Laren. Dit betrof een particulier initiatief voor 4 woningen. Hiervoor is in de periode 2017 – 2022 tweemaal een bestemmingsplanprocedure met beroepsprocedure bij de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State doorlopen. Omdat een aantal beroepsgronden betrekking hadden op het gemeentelijk FAB-beleid en dit mogelijk ook gevolgen had voor de haalbaarheid van  de clusterlocatie Exel is dit project stilgelegd in afwachting van de uitspraak van de Raad van State. Op 9 november 2022 heeft de Afdeling alle beroepsgronden ongegrond verklaard en het bestreden besluit in stand gelaten. De gemeenteraad informeerden we in een raadsmemo over deze uitspraak. De gemeenteraad agendeerde dit memo voor een politieke avond op 16 januari 2023. Tijdens deze politieke avond zegde het college de gemeenteraad toe een geactualiseerde startnotitie voor de clusterlocatie in Exel op te stellen. 

Het BBV stelt dat bij langdurige stilstand een herbeoordeling van de status van de grondexploitatie noodzakelijk is. In dit geval leidt dat tot: Afwaardering van de voorraad naar marktwaarde en de overboeking naar materiële vaste activa. Er ontbreekt een reëel ontwikkelperspectief op basis van de geopende grondexploitatie. Deze sluiten we af.

Financieel
De grondexploitatieberekening bij de begroting 2026 raamde een positief resultaat van € 163.000 per 1-1-2026. Bij de Jaarrekening 2025 sluiten we de grondexploitatie af in afwachting van de nieuwe startnotitie. De grond en gebouwen plaatsen we op de vaste activa (‘warme grond’) tegen de marktwaarde. De marktwaarde is bepaald aan de hand van de WOZ-waarde en een prijs per m2 voor het bosperceel. De herwaardering naar marktwaarde betekent een verliesvoorziening van  € 249.000. Dit komt ten laste van de reserve grondexploitaties. 

Verschil jaarschijf 2025
Voor het project Clusterlocatie Exel raamden we bij de begroting 2026 voor jaarschijf 2025 geen baten. In 2025 ontvingen we ook geen baten. Bij de begroting 2026 raamden we voor jaarschijf 2025 € 23.000 aan lasten. In 2025 realiseerden we € 17.000 aan lasten. Een verschil van  € 6.000 lagere lasten. De gemaakte kosten bestaan uit interne uren en beheerskosten van het gebouw (de oude school).  
 
Project specifieke risico’s 
In verband met het afsluiten van de grondexploitatie zijn er geen risico’s meer.

 
4.    Etalage naar de Toekomst Deelplan 5 Holmerskamp