Toelichting op de balans

6.1 Activa

Vaste activa

•    Immateriële vaste activa
Het verloop van de immateriële vaste activa in 2025 is in onderstaand overzicht weergegeven.

In de cijfermatige detailverantwoording 2025 staat een overzicht met de stand van de kredieten.

Bijdragen aan activa van derden.

•    Materiële vaste activa
Het verloop van de materiële vaste activa in 2025 is in onderstaand overzicht weergegeven. 

De gronden van Clusterlocatie Exel zijn in 2025 geherclassificeerd van voorraden naar materiële vaste activa (economische functie). Waardering vindt plaats tegen marktwaarde. De onafhankelijke taxatie van 2025 stelt deze marktwaarde vast op € 440.000

Begrotingsrechtmatigheid kredieten

Bij de rechtmatigheidscontrole vormt het begrotingscriterium een belangrijk toetsingscriterium. Kredietoverschrijdingen zijn in principe onrechtmatig. Volgens het toetsingskader van de commissie BBV zijn er situaties denkbaar waarbij de overschrijdingen binnen het door de raad uitgezette beleid en binnen het doel blijven waarvoor het krediet beschikbaar is gesteld. Uit onderstaande opstelling blijkt een aantal kredieten overschreden te zijn. De redenen van overschrijding lichten wij toe. 

Wij lichten de begrotingsonrechtmatigheid boven de € 25.000 toe. Bijlage 2 bevat alle toelichtingen op de kredieten. 

•    Financiële vaste activa
Het verloop van de financiële vaste activa in het jaar 2025 wordt in onderstaand overzicht weergegeven.

Kapitaalverstrekkingen aan deelnemingen
De samenstelling van deze post is:     

Kapitaalverstrekkingen aan deelnemingen

Bank Nederlandse Gemeenten 
Het gemeentelijk aandelenkapitaal bedraagt:
60.138 aandelen nominaal groot € 2,50; geheel volgestort. 

Stadsbank Oost Nederland 
De gemeente neemt deel in het aandelenkapitaal, omdat deze bankinstelling diensten verleent aan ingezetenen die schuldhulpverlening nodig hebben of andere ondersteuning om uit financiële nood te kunnen geraken. Per inwoner heeft de gemeente een bedrag van € 1,59 gestort. 

Vitens
De aandelen zijn in de balans opgenomen voor de verkrijgingsprijs van € 5.000. Op 1 januari 2025
bestaat het gemeentelijk aandelenkapitaal uit 32.045 aandelen van nominaal groot € 1,00.  

Circulus
De gemeente Lochem neemt deel in het aandelenkapitaal van Circulus-Berkel om samen met de andere aandeelhouders (alleen gemeenten) invloed te hebben op de bedrijfsvoering en de kosten van dienstverlening. 
Het gemeentelijk aandelenkapitaal bestaat uit 749 aandelen van nominaal groot € 1,00. 

Alliander
De aandelen zijn in de balans opgenomen voor de verkrijgingsprijs van € 73.000. 
Op 1 januari 2025 bestaat het gemeentelijk aandelenkapitaal uit 522.244 aandelen van nominaal groot € 5,00.

Leningen aan deelnemingen

Alliander
Dit betreft een lening aan Alliander die verstrekt is in december 2021 met als hoofdsom € 2.290.628. De looptijd van de lening is 60 jaar, tenzij eerder afgelost of geconverteerd naar aandelen. De rente op deze lening is 2,075% en wordt elke 10 jaar vastgezet. 

Overige langlopende leningen u/g

SVN  leningen
De mutaties in het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting (SVN), worden hieronder toegelicht.

Vlottende activa 

•    Voorraden
De in de balans opgenomen voorraden zijn uitgesplitst naar de volgende categorieën:

Bouwgronden in exploitatie 
Van de bouwgronden in exploitatie kan van het verloop in 2025 de onderstaande overzichten worden weergegeven:

De waardering van de in exploitatie genomen bouwgronden is gebaseerd op de inzichten van de berekeningen per 1 januari 2026 en de daarbij behorende inschatting van uitgangspunten, parameters en risico’s. Uiteraard betreft dit een inschatting die omgeven is door onzekerheden, die jaarlijks wordt herzien en waarbij de waardering in het komende jaar zowel positief als negatief kan uitvallen. We hebben op basis van de huidige informatie en inzichten de beste inschatting gemaakt voor de waardering van de in exploitatie genomen bouwgronden. 

We hanteren de volgende algemene uitgangspunten ten aanzien van onze ramingen:
•    rentepercentage bedraagt 0%; 
•    kostenindexatie (inflatiepercentage) bedraagt 3,5% en aflopend naar 2% vanaf 2029 e.v.;
•    de geraamde verkopen van de bouwkavels zijn gebaseerd op de actuele grondprijzen. 

Ten aanzien van de geraamde nog te maken kosten hanteren we o.a. de volgende uitgangspunten: 
•    de nog te verwerven gronden per 1 januari 2026;
•    de nog te maken kosten voor bouw- en woonrijp maken per 1 januari 2026 gebaseerd op 
       actuele ramingen en ervaringscijfer;
•    de nog te maken externe en interne begeleidingskosten en uren per 1 januari 2026;
•    een inschatting van de overige nog te maken kosten per 1 januari 2026.

Ten aanzien van de geraamde nog te realiseren opbrengsten hanteren we o.a. de volgende uitgangspunten: 
•    de nog te verkopen bouwkavels per 1 januari 2026;
•    de nog te ontvangen subsidies en bijdragen van derden per 1 januari 2026. 

De waardering van de bouwgronden in exploitatie (BIE) is gebaseerd op de geactualiseerde grondexploitaties per 1 januari 2026 en de uitkomsten van de door de gemeente uitgevoerde risicoanalyses. Het betreft een inschatting van begin 2026 die omgeven is door de nodige risico's, aannames en veronderstellingen die periodiek (jaarlijks) worden herzien. Deze periodieke herziening kan in de toekomst leiden tot een aangepaste waardering van de gronden in exploitatie en de hiermee samenhangende voorziening te verwachten exploitatieverliezen. Dit geldt ook voor de realisatie van de (gehanteerde) verkoopprijzen. Dit zal dan ook impact hebben op de (benodigde) hoogte van de specifieke weerstandsreserve. 
Deze schattingsonzekerheden zijn verwerkt in de risicoanalyse. Deze analyse is nader toegelicht in de paragraaf grondbeleid. Hierbij merken we op dat deze risico’s ook alleen betrekking hebben op de nu lopende grondexploitaties. Nog te openen grondexploitaties maken geen onderdeel uit van deze doorrekening. Daarnaast spelen er projectspecifieke risico’s die ook van invloed kunnen zijn en lopen we bij projecten die tegen het eind van hun looptijd zitten minder risico dan projecten die zich nog in de beginfase bevinden. Ook de projectspecifieke risico’s zijn opgenomen in de risicoanalyse.
Voor een nadere toelichting op de grondexploitaties verwijzen we naar de paragraaf grondbeleid in deze jaarrekening.

Grondexploitatie Clusterlocatie Exel is in 2025 afgesloten. Door langdurige stilstand in de planontwikkeling, het ontbreken van kosten en verkopen in de afgelopen jaren en het ontbreken van een reëel ontwikkelperspectief voldoet deze niet langer aan de voorwaarden om als actieve grondexploitatie onder de voorraden te worden verantwoord. Conform de geldende Notitie Grondbeleid en het addendum ‘warme gronden’ is de exploitatie afgesloten en zijn de gronden overgeboekt naar de materiële vaste activa.
De marktwaarde van de gronden (€ 440.000) ligt lager dan de boekwaarde van de afgesloten grondexploitatie. Op basis hiervan is een verliesvoorziening / afwaardering van € 249.000 verwerkt. Conform het geldende gemeentelijke beleid is dit bedrag ten laste gebracht van de bestemmingsreserve grondexploitaties.

 De risico’s zijn nader toegelicht in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing in het jaarverslag. 

Voor een uitgebreidere toelichting op de “bouwgronden in exploitatie” verwijzen we u naar de paragraaf “Grondbeleid”.

 
Gereed product
Dit betreft de voorraad eigen verklaringen.

 
•    Uitzettingen korter dan één jaar
In onderstaand overzicht wordt een specificatie gegeven van de in de balans opgenomen uitzettingen met een looptijd van één jaar en korter. 

Vorderingen op openbare lichamen
In de vorderingen op openbare lichamen zit begrepen de vordering op de Belastingdienst van de bijdrage 2025 uit het BTW compensatiefonds groot € 6.747.977. Dit bedrag wordt overeenkomstig de gemaakte afspraken tussen rijk en gemeenten op 1 juli 2026 uitbetaald.
        
Rekening-courantverhouding met het Rijk/ Schatkistbankieren
In principe dienen alle overtollige middelen in de schatkist te worden aangehouden. Er zijn echter een aantal uitzonderingen. Eén daarvan is het drempelbedrag. Dat is een maximumbedrag (afhankelijk van de omvang van de decentrale overheid) dat gemiddeld per kwartaal buiten de schatkist mag worden gehouden. 

Het drempelbedrag is bedoeld om het dagelijkse kasbeheer te vereenvoudigen: niet elke laatste euro hoeft in de schatkist te worden aangehouden. Alleen de liquide middelen die boven het drempelbedrag uitgaan in de schatkist moeten worden aangehouden. In 2025 hebben geen overschrijdingen plaatsgevonden van het drempelbedrag. In onderstaande tabel is te zien wat de benutting van het drempelbedrag schatkistbankieren gedurende de vier kwartalen 2025 is geweest:

•    Liquide middelen

De liquide middelen zijn gewaardeerd tegen nominale waarde.
De post liquide middelen bestaat uit:

•    Overlopende activa
De post overlopende activa bestaat uit de volgende onderdelen:

Onderstaand zijn de nog te ontvangen bedragen overheidslichamen gespecificeerd. 

6.2 Passiva

Vaste passiva

Eigen vermogen
Het in de balans opgenomen eigen vermogen bestaat uit de volgende posten:

Algemene toelichting reserves en voorzieningen
De nota reserves en voorzieningen welke is vastgesteld op 9 maart 2020, geeft kaders omtrent de reserves en voorzieningen voor het jaar 2025.

Toelichting reserves 

Algemene reserve

Aan de algemene reserve is in 2025 in totaliteit een bedrag gedoteerd van € 3.888.038
De doteringen betreffen:
-    het batig rekeningsaldo 2024 groot € 3.819.038
-    een dotatie van twee overhevelingen voor 2026 van € 69.000
De algemene reserve is aangewend voor een totaalbedrag van € 4.786.132
De grootste aanwendingen zijn:
- dekking voor de nieuwe voorziening groot onderhoud wegen € 2.600.000
- overheveling naar de reserve ontheemden van € 532.000
- overheveling naar de reserve sportvoorzieningen van € 500.000
- dekking voor sturen op arbeidskosten van € 500.000

Bestemmingsreserves

1.    Afvalstoffenheffing
De gelden zijn voornamelijk afkomstig uit oude afrekeningen van de Regio Stedendriehoek, als gevolg van de overdracht van de afvalinzameling naar het voormalig Berkel Milieu, en de dividenduitkeringen van Circulus-Berkel. De reserve dient ter dekking van de kosten voor nieuwe ontwikkelingen op het gebied van de afvalinzameling. Er is een bedrag van € 131.133 gedoteerd.
 
2.    Rondweg Lochem 
Deze reserve is in 2001 ingesteld met als doel een bijdrage aan de provincie te verstrekken voor de aanleg van de noordoostelijke rondweg langs de kern Lochem. In 2024 is er geen mutatie geweest. 
  
3.    Functiegericht wegbeheer
Bij de behandeling van de Kadernota 2018 is deze reserve ingesteld. De reserve is ingesteld om de verschillende wegcategorieën, behoudens de afwegingswegen, de komende 10 jaren (2018-2027) in te richten conform uitgangspunten en kwaliteitsniveau. Onttrokken is het geraamde bedrag van € 100.000.
 
4.    Reserve kapitaallasten
In deze reserve komen de bijdragen van de algemene of bestemmingsreserves ten behoeve van (gedeeltelijke) dekking van investeringen. Deze reserve dient ter dekking van de toekomstige kapitaallasten op basis van eerder genomen raadsbesluiten en is daarmee beklemd. 
De reserve is verhoogd met € 1.631.000 voor de dekking van de kapitaallasten van de investering flexwoningen Zutphenseweg. Voor de dekking van kapitaallasten is € 1.337.843 aan de reserve onttrokken. 
 
5.    Reserve sportvoorzieningen
In de raadsvergadering van 29 november 2021 is besloten tot het instellen van de bestemmingsreserve sportvoorzieningen. Deze reserve dient voor de dekking van gemeentelijke investeringsbijdragen voor investeringen in de aanpassing, uitbreiding of vernieuwing van sportvoorzieningen.  Er is in 2025 € 500.000 toegevoegd aan deze voorziening  zoals bij de Kadernota 2025 besloten. Er is in 2025 € 63.537 uit de reserve onttrokken ten behoeve van subsidies sportvoorzieningen.  
 
6.    Reserve ontheemden opvang en huisvesting
In de raadsvergadering van 3 juli 2023 is besloten tot het instellen van de bestemmingsreserve ontheemden opvang en huisvesting. Het doel van deze reserve is om de toekomstige kosten voor opvang en huisvesting van Oekraïense ontheemden, asielzoekers en statushouders te dekken. In 2025 is er € 7.797.242 gedoteerd aan deze reserve en is er € 1.766.148 onttrokken. 

7.   Reserve grondexploitaties
Met het vaststellen van de Nota grondbeleid 2022, in de raadsvergadering van 27 maart 2023, is besloten een reserve grondexploitaties in te stellen. Vanaf 2024 komen de mutaties in de verliesvoorziening en de resultaten van de grondexploitaties niet meer ten gunste of ten laste van de algemene reserve, maar van de reserve grondexploitatie. In 2025 is er € 1.221.100 gedoteerd en is er € 907.928 onttrokken, voor winstnemingen en mutaties verliesvoorzieningen. 

 Voorzieningen